Giải cấu trúc nền học thuật Việt Nam: trường hợp Lê Mạnh Thát

27 Apr

by leminhkhai on Le Minh Khai’s SEAsian History Blog

Vài năm trước, học giả người Việt là Lê Mạnh Thát gây nên một vài huyên náo khi ông tranh biện rằng một văn bản Phật giáo Trung Quốc giai đoạn sớm, cuốn Lục độ tập kinh/Liudu ji jing (六度集經), vốn được viết bằng tiếng Việt. Hầu hết các học giả nghiên cứu Phật giáo Trung Quốc ngày nay đều tin rằng văn bản này là một dịch bản của một trước thuật vốn viết bằng chữ Phạn (Sanskrit). Tuy nhiên, Lê Mạnh Thát đã tranh biện rằng nó vốn được viết bằng tiếng Việt.

Người được xác nhận đã soạn phiên bản tiếng Hán của Liudu ji jing/Lục độ tập kinh là Kang Senghui (tiếng Việt: Khương Tăng Hội). Kang Senghui sinh ra ở đồng bằng sông Hồng và được cho rằng ông là con của thương nhân người Sogdian (tiếng Hán: 粟特 – NS phụ chú). Ông ấy đã trở thành một nhà sư, và cuối cùng làm công việc như một người phiên dịch trong triều đình Dong Wu (Đông Ngô, the Kingdom of Wu) ở Nanjing (Nam Kinh) vào thế kỉ thứ 3 sau CN.

Lê Mạnh Thát cung cấp một vài dạng bằng chứng khác nhau để ủng hộ tuyên bố của mình rằng Liudu ji jing/Lục độ tập kinh vốn dĩ được viết bằng tiếng Việt. Đầu tiên, ông ấy đã chú thích rằng trật tự từ của một vài thuật ngữ trên văn bản là theo cách dùng tiếng Việt. Có vài chỗ trên văn bản như thế, chẳng hạn, nơi thuật ngữ như trung tâm/zhongxin (中心) xuất hiện. Từ nghĩa trên văn bản thì rõ ràng thuật ngữ này nên được hiểu là “trong lòng ai đó,” nhưng với tiếng Hán cổ, để diễn tả ý này thì con chữ phải đảo ngược lại, tức là tâm trung/xinzhong (心中). Lê Mạnh Thát cho biết rằng người ta có thể tìm thấy những ví dụ về trung tâm/zhongxin được sử dụng với nghĩa “trong lòng ai đó” trong những văn bản cổ như Thi Kinh (the Classic of Poetry), nhưng ông cho rằng cách dùng đó đã không còn được chấp nhận (sử dụng) trong suốt thế kỉ 3 sau CN, tức thời gian Kang Senghui sống.

Điều mà Lê Mạnh Thát biện luận sau đó là, trung tâm/zhongxin là một thuật ngữ trực dịch sang tiếng Hán từ cụm “trong lòng” của tiếng Việt. [Ông ấy cho rằng] thực tế, quá rõ ràng là Kang Senghui đã tạo ra một cách diễn đạt trong tiếng Hán mà không khớp với cách dùng của tiếng Hán.

Cuối cùng, trong Liudu ji jing/Lục độ tập kinh có một câu chuyện đề cập đến một người phụ nữ và trăm trứng, và Lê Mạnh Thát biện luận rằng điều đó được lấy cảm hứng từ chuyện Âu Cơ và Lạc Long Quân.

Đã có lần tôi đề cập đến việc các học giả người Việt luôn luôn nói đến chuyện học thuật của họ “khoa học” (scientific) như thế nào, và tôi đã và đang ghi chú ra xem nền học thuật ấy thực sự “un- khoa học” (không khoa học) như thế nào. Đây đúng là một ví dụ hoàn hảo.

Là “khoa học” không đơn giản chỉ có nghĩa rằng anh phải cung cấp những bằng chứng để bảo vệ tuyên bố của anh. Thay vào đó, “khoa học” có nghĩa là anh cũng phải kiểm tra mọi luận điểm/giải thích phản chiều mà anh có thể nghĩ được đến. Trong trường hợp luận điểm của Lê Mạnh Thát về Liudu ji jing/Lục độ tập kinh vốn được viết bằng tiếng Việt, có rất nhiều giải thích phản chiều mà người ta có thể đưa ra.

1. Nếu cách dùng trung tâm/zhongxin (中心) đã là không được thừa nhận vào thế kỉ 3, thì nó đáng ra phải gây nên những vấn đề cho người đọc. Người Trung Quốc đã làm chú thích những trứ thuật của họ một cách vô cùng kĩ lưỡng. Vậy cách dùng kì lạ của cụm từ này có được chỉ ra trong bất kì phiên bản chú sớ nào của Liudu ji jing/Lục độ tập kinh hay không? Nếu không, điều đó khiến tôi giật mình về một dấu hiệu chứng tỏ rằng cách dùng đó chẳng có gì kì lạ.
2. Trong khi có thể là đúng rằng cụm từ trung tâm/zhongxin (中心) đã được sử dụng trong Thi Kinh và không phổ biến sau thời gian của Thi Kinh, bằng chứng của Lê Mạnh Thát cho điều này đến từ một vài bình luận trong những chú giải Thi Kinh và Sở Từ (the Songs of Chu) của những người mà chúng ta có thể gọi họ là các học giả Nho gia. Như thế, đây không phải là bằng chứng chứng tỏ rằng cụm từ này đã không còn được sử dụng theo cách này nữa. Tìm cụm từ này trong Siku quanshu (Tứ khố toàn thư), và xem cách nó được sử dụng trên những văn bản khác nhau mà nó xuất hiện có thể là cách duy nhất để kiểm tra xem liệu thuật ngữ này đã không thực sự được dùng nữa hay không.
Thêm vào đó, tuy nhiên, người ta phải kiểm tra xem liệu đó có phải là một thuật ngữ Phật giáo. Phật gia Trung Quốc có từ vựng riêng của họ. Thực hiện một tìm kiếm nhanh trên một từ điển Phật giáo online, tôi đã tìm thấy nó đã được sử dụng để chỉ “one’s inner mind” (trí huệ nội tại) và “one’s original nature” (bản chất chân nguyên). Tôi muốn nghiên cứu chuyện này kĩ hơn, nhưng đến điểm này, ý “trí huệ nội tại” có vẻ sát hợp với những đoạn văn xuất hiện cụm từ này trong Liudu ji jing/Lục độ tập kinh. Thế nhưng, một lần nữa, tôi muốn nói rằng tôi sẽ cần phải nghiên cứu nó sâu hơn nữa.
3. Khi thuật ngữ trung tâm/zhongxin (中心) được sử dụng trong Liudu ji jing/Lục độ tập kinh, rõ ràng là quan trọng để chúng ta kiểm tra xem tra xem liệu nó đã được dùng trong các văn bản Phật giáo khác. Một tìm kiếm nhanh trên dữ liệu văn bản Phật giáo cho thấy nó đã xuất hiện không biết bao nhiêu lần. Liệu nó cũng được sử dụng trên những văn bản Phật giáo này theo cùng cách như trên Liudu ji jing/Lục độ tập kinh? Chúng ta cần xem xét tất cả những ngữ liệu đó để tìm hiểu vấn đề.
4. Khi so sánh cách dùng của cụm từ trung tâm/zhongxin (中心) trong Liudu ji jing/Lục độ tập kinh với cách dùng của cụm từ này trong các văn bản khác, người ta có thể cùng cần quan tâm xem liệu cách dùng của cụm từ này có thay đổi qua thời gian hay không. Liudu ji jing/Lục độ tập kinh đã được soạn ra vào những năm thời kì đầu Phật giáo được truyền bá vào Trung Quốc. Chúng ta cần biết những cái là đặc trưng cho ngôn ngữ Phật giáo thời gian đó, bởi vì chắc chắn có những đặc thù và đó là một chủ đề mà nhiều học giả đã và đang nghiên cứu.
5. Chúng ta cũng cần kiểm xét những phần khác trong ngôn ngữ của Liudu ji jing/Lục độ tập kinh. Trong một bài nghiên cứu về vấn đề chúng ta có thể cố gắng khám phá những cách diễn đạt bản xứ trong những văn bản Phật giáo trung đại Trung Quốc như thế nào, Erik Zürcher, Seishi Karashima and Huanming Qin lập luận rằng Liudu ji jing/Lục độ tập kinh là một ví dụ điển hình của một văn bản đã KHÔNG thể hiện những cách diễn đạt bản xứ. Họ cho rằng “Ở đây chúng ta tìm thấy tất cả những đặc điểm và hình thức biểu hiện của “wenyan” (văn ngôn, tức tiếng Hán cổ) chuẩn mực, chẳng hạn việc sử dụng những diễn đạt văn học hiếm lạ, việc dùng thơ, những trợ từ cổ, và nhiều khi, thậm chí là những cấu trúc đối ngẫu kiểu Trung Quốc.” [“Here we find all the characteristics and trappings of standard wenyan [i.e., classical Chinese], such as the use of rare literary expressions, prosody, obsolete or even archaic particles and, occasionally, even Chinese-type parallelism.”]
6. Cuối cùng, về vấn đề “trăm trứng,” ở đây một lần nữa chúng ta cần phải nhìn vào những phản chứng. Liudu ji jing/Lục độ tập kinh là một tập hợp những câu chuyện Jataka, tức là những câu chuyện về những kiếp trước của đức Phật trước khi ngài sinh ra làm Phật. Tôi không tường lắm về cái này, nhưng có lẽ chúng ta không biết được rằng nó đã là bản dịch của chính xác văn bản nào. Tuy nhiên, cái chúng ta cần làm là cố gắng xem xem liệu có chuyện nào trong những câu chuyện này trong văn bản Liudu ji jing/Lục độ tập kinh là gần/sát với những chuyện trong những tập Jataka khác và cố gắng xem xem liệu câu chuyện về người phụ nữa và trăm trứng có thể truy nguyên về một câu chuyện của Ấn Độ hay không. Khi chưa làm như thế, chúng ta không thể đưa ra một tuyên bố nào về thông tin này.

Tôi chắc chắn rằng có nhiều chuyện cần phải bàn nữa để phân minh chủ đề này, nhưng sau điểm nêu trên cũng có thể khiến một vài người quan tâm sẽ mất khá nhiều thời gian. Nhưng sau đó họ có lẽ sẽ đưa được ra một luận điểm “khoa học” hơn rất nhiều.

Nguồn: http://lichsuhoc.wordpress.com

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: