Hồ Hữu Tường và Nguồn gốc dân tộc Việt Nam

27 Apr

By leminhkhai on Le Minh Khai’s SEAsian History Blog

Người dịch: NS

Tôi mới bắt gặp bài viết dưới đây của Hồ Hữu Tường, “Đi tìm nguồn gốc của dân tộc” [Searching for the origins of the nation(ality)], Bách Khoa 206 (165): 42-45.

Bài viết này vốn được in trên một tờ tạp chí có tên là Tiếng Việt vào năm 1948 ở Hà Nội. Đây là một bài viết tuyệt vời bởi vì nó đã hé lộ về những quá trình tư duy của một trí thức Việt Nam vào những thập kỉ 40 của thế kỉ XX, ngay khi quá trình giải thực dân hóa (decolonization) đang bắt đầu.

Tôi sẽ cung cấp một vài thông tin cơ bản trong bài viết này cho những ai không thể đọc được bản tiếng Việt gốc. Có rất nhiều điều để nói về bài viết ngắn này, nhưng tôi không có thời gian để viết ra những diễn giải (interpretation) của tôi về bài viết này. Nhưng tôi nên ghi chú rằng tôi sử dụng thuật ngữ “nation(ality)” [chữ “nation” thêm đuôi “ality” trong đóng mở ngoặc –NS] dưới đây để dịch từ dân tộc bởi vì thuật ngữ “nation(ality)” kết hợp được cả nét nghĩa “nationality” [tính dân tộc] và “nation(-state)” [dân tộc-quốc gia]. Thay vì chọn một thuật ngữ tiếng Anh phụ thuộc vào việc cái nào thích hợp với ngữ cảnh nào, tôi nghĩ tốt hơn là tạo ra một thuật ngữ mới – tức “nation(ality)” – để bắt được cái trạng thái mơ hồ của từ dân tộc [trong tiếng Việt].

Hồ Hữu Tường ghi rằng vào năm 1946 cuốn Nguồn gốc của dân tộc Việt Nam của Đào Duy Anh đã được hoàn thành và được in, nhưng Cuộc chiến tranh Đông Dương lần thứ nhất (1946-1954, – ở Việt Nam đến nay thì vẫn gọi là “Thời kì kháng chiến chống Pháp” – NS) sau đó bùng nổ và cuốn sách này đã chưa từng được phổ biến. Hồ Hữu Tường nói rằng ông đã muốn đọc cuốn sách này, bởi vì ông cho biết có một nhu cầu rằng mọi người phải có một hiểu biết rõ ràng về nguồn gốc của dân tộc Việt Nam

Cuối thập kỉ 40 của thế kỉ XX, theo Hồ Hữu Tường, là một thời kì khó khăn. Khi người Việt Nam đang đấu tranh để tạo nên một tương lai tươi sáng hơn cho họ có thể thoát khỏi sự kiểm soát của người Pháp, đã có những người tranh luận rằng mảnh đất này cần được chia cắt ra bởi vì sự khác biệt về con người là rất lớn. Cho dù Hồ Hữu Tường không nêu lên điểm này một cách trực tiếp, ông ấy đã có hàm ý rằng ông mong rằng nghiên cứu của Đào Duy Anh sẽ cung cấp những cứ liệu lịch sử cho sự tồn tại của một dân tộc Việt Nam thống nhất, và do đó củng cố những quan điểm của những người đã mong muốn nhìn thấy một quốc gia như thế lớn lên trong thời kì hậu thực dân (the postcolonial era). Trên thực tế, cuốn sách của Đào Duy Anh đã không cung cấp những căn cứ để ủng hộ quan điểm này, cho nên có lẽ tốt hơn hết là Hồ Hữu Tường đã không đọc nó.

Trong bài viết này, Hồ Hữu Tường nói rằng vào thập kỉ 40 của thế kỉ XX, đã có hai giả thuyết được lưu hành về nguồn gốc của người Việt Nam. Một giả thuyết biện luận rằng người Việt Nam di cư xuống từ thung lũng Tây Tạng (the Tibetan plateau) và sau đó đã men theo sông Hồng. Còn giả thuyết khác thì tranh luận rằng người Việt Nam là một [nhóm] trong Bách Việt – những người đã định cư ở khu vực miền Nam Trung Quốc từ xa xưa và đã di cư từ vùng này xuống khu vực Việt Nam.

Hồ Hữu Tường bác bỏ hai giả thuyết nói trên vì sự không có “tính cách khoa học.” Ông tranh luận rằng các giả thuyết này dựa trên truyền thuyết của những người gần với Trung Quốc để đưa ra một luận điểm có tính “chủng tộc” về sự gắn kết giữa người Việt Nam và người Trung Quốc [Hồ Hữu Tường gọi là “người Tàu” – NS]. Tuy nhiên, như Hồ Hữu Tường viết, chủng tộc là một khái niệm mà các nhà khoa học xã hội đã chứng minh rằng nó rất có vấn đề, như “ngay đến Hitler cũng không dám binh vực nó đến triệt để.” Và về những người Việt Nam, Hồ Hữu Trường tranh luận rằng rõ ràng là không có chủng tộc Việt Nam thuần túy. Thay vào đó, ở miền bắc người ta có thể nhìn thấy những đặc điểm về dân số của người Tàu, trong khi ở miền trung có những ảnh hưởng mang tính Chàm và ở miền Nam có Khmer. Chủng tộc người Việt, vì thế, là một thứ không thuần nhất, mà là một “xáo trộn của nhiều giống người” [từ của Hồ Hữu Tường- NS].

Sau đó Hồ Hữu tường cung cấp thêm bằng chứng rằng người Việt Nam không thể di cư từ Trung Quốc theo hướng Nam tiến bằng việc đối sánh “tư tưởng” (the thought patterns) của người Tàu và người Việt Nam. Nếu một người Trung Quốc nhìn một con ngựa trắng, ý nghĩ đầu tiên mà người Trung Quốc có là nó màu trắng, và sau đó ý nghĩa tiếp theo đến mới là nó là một con ngựa. Vì thế, họ gọi nó là một “bạch mã” (tức yếu tố “trắng” [bạch] đứng trước rồi mới đến yếu tố “ngựa” [mã] – NS). Hồ Hữu Tường giải thích diễn trình này là sự dịch chuyển từ ý nghĩ chủ quan (trắng) đến một vật thể khách quan (ngựa). Ngược lại, người Việt Nam sẽ nhận thức đối tượng trên theo chiều ngược lại. Trước hết họ sẽ chú ý đến một ý nghĩ khách quan, đó là có một con ngựa, và sau đó theo sau mới đến một quan sát mang tính chủ quan, tức là nó màu trắng. Vì thế, họ gọi là “ngựa trắng.”

Có một số thông tin nữa tương tự về âm nhạc và ngôn ngữ mà tôi bỏ qua vì không có đủ thời gian.

Hồ Hữu Tường nói rằng các nhà sử học sẽ nói rằng trong khoảng thời gian từ nhà Trần đến nhà Nguyễn, người Việt Nam đã “diệt dân tộc Chàm đánh đuổi Cao Miên mà nam tiến.” Nhưng Hồ Hữu Tường tranh luận rằng điều đó chỉ là một phần của vấn đề. Ông viết rằng mọi dân tộc có cùng trải nghiệm khi trải qua thời kì phong kiến, tức là việc cố gắng thống nhất dân tộc – một việc đòi hỏi các nhóm người phải đánh lẫn nhau. Hồ Hữu Tường tranh biện rằng Việt Nam không phải là ngoại lệ với qui tắc đó. Ông viết, trong quá khứ người Việt và người Chàm nói những thứ tiếng khác nhau và có những tổ chức quốc gia (national institutions) khác nhau, đó là một tình huống không khác gì [sự khác biệt] giữa nước Wu (Ngô) và Yue (Việt) thời Xuân thu Chiến quốc ở Trung Quốc, và thậm chí giống với Pháp- nơi mà trong quá khứ, như ông nói, người ta đã nói nhiều thứ tiếng khác nhau.

Người Việt Nam do đó không tiêu diệt người Chàm. Họ tiêu hủy quốc gia Chàm (the Cham kingdom), nhưng người Chàm, cũng như người Khmer sau này, sau đó đã bị đồng hóa để tạo nên cái mà Hồ Hữu Tường đặt thành thuật ngữ “dân tộc ta.” Cho nên lịch sử người Việt không phải là một cuộc Nam Tiến.

Hồ Hữu Tường sau đó đã đi đến một giả thuyết về sự tạo thành của dân tộc Việt Nam. Ông biện luận rằng vốn dĩ có những người mà ông gọi là “thổ dân” sống trên đất Việt Nam. Tất cả những người thổ dân này sau đó bị chinh phục bởi người từ bên ngoài đến. Bộ lạc Lạc Việt chinh phục khu vực miền bắc, người Chàm chinh phục miền trung, và người Khmer chinh phục miền nam. Tuy nhiên, tất cả những người này đã bị đồng hóa bởi người thổ dân, vì thế nên người Lạc Việt chẳng hạn đã chuyển sang nói “ngựa trắng” thay vì nói “trắng ngựa.” Vì vậy, người Lạc Việt, người Chàm, người Khmer đã không tiêu diệt “bản chất” của người thổ dân.

Tiếp nối giai đoạn mở đầu trong đó những người đến từ bên ngoài đã chinh phục vùng đất nhưng lại bị đồng hóa bởi những người thổ dân là giai đoạn thứ hai khi sự thống nhất hóa diễn ra. Một lần nữa, đây là một quá trình mà Hồ Hữu Tường tranh luận rằng nó phổ biến cho mọi xã hội ở giai đoạn phong kiến. Trong trường hợp Việt Nam, Hồ Hữu Tường nói rằng quá trình thống nhất này đã hoàn thành vào cuối thế kỉ XVIII bởi nhà Tây Sơn, nhưng cho đến thời điểm ông ấy viết bài viết này, tức năm 1948, thì quá trình này vẫn đang được diễn tiến, nhưng với một “hình thức mới.”

Ông sau đó kết luận bằng việc viết rằng một lịch sử nếu quan tâm đến những quá trình này sẽ là đáng kể bởi vì nó sẽ chứng tỏ được “sự cấu tạo và trưởng thành” của dân tộc Việt Nam.

Hồ Hữu Tường không trình bày những ý kiến của ông theo một cách logic. Để phát hiện ra chính xác ông ấy đang nói gì và tại sao như thế, người ta phải mất công sức; nhưng công sức phải bỏ ra đó là xứng đáng. Đối với những ai không đọc được tiếng Việt, tôi đã đính kèm dưới đây bản ảnh chụp văn bản nói trên.

421

432

44

45

Nguồn: http://leminhkhai.wordpress.com/2010/10/07/h%E1%BB%93-h%E1%BB%AFu-t%C6%B0%E1%BB%9Dng-and-the-origins-of-the-vietnamese-nationality/

Nguồn bản dịch: http://lichsuhoc.wordpress.com

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: