Lý thuyết hoá văn hoá và sự chắc mẩm về văn hoá

27 Apr

Lý thuyết hoá văn hoá và sự chắc mẩm về văn hoá

By Le Minh Khai

Người dịch: Hoa Quốc Văn

Trước đây tôi đã viết về cái cách người ta hiểu khái niệm “bản sắc” (identity) rất khác nhau giữa Việt Nam và ở những nơi nhất định ngoài Việt Nam.

Gần đây tôi vừa phát hiện một hiện tượng tương tự ở khái niệm “văn hoá” (culture), và tôi gặp một ví dụ, tôi nghĩ, minh hoạ khá tốt cho điều này.

Nếu bạn nhìn vào trang Wikipedia tiếng Anh viết về “văn hoá”, bạn sẽ thấy rằng nó chứa đựng những thông tin được gọi là “các diễn ngôn”. Nó không nói văn hoá là gì, mà thay vào đó, nó điểm qua lịch sử các cuộc tranh luận thời hiện đại về cách định nghĩa và cách hiểu văn hoá.

Khi đọc hết trang này, độc giả sẽ thấy bày ra nhiều lí thuyết khác nhau do các học giả đưa ra từ thế kỉ XIX đến nay, và độc giả cũng sẽ thấy những tranh luận đối nghịch của họ.

Đến cuối bài viết độc giả sẽ nhận ra rằng người ta xem xét vấn đề này bằng nhiều cách khác nhau, và không có một cách duy nhất để giải quyết vấn đề văn hoá là gì.

Bây giờ nhìn vào entry trên wikipedia tiếng Việt bàn về văn hoá. Nó bắt đầu với một “định nghĩa” văn hoá “là” gì, và rồi nó có một phần viết về “cơ cấu của văn hoá”, trong đó lại có nhiều phần bàn về các chủ điểm như giá trị, mục tiêu.

Trang này vì vậy rất khác với trang tiếng Anh. Trang tiếng Anh bàn về các lí thuyết về văn hoá, trong khi trang tiếng Việt bàn về văn hoá “là” gì.

Vâng, nếu những người trong thế giới nói tiếng Anh đã và đang tranh luận với nhau hơn thế kỉ nay vvà không thể quyết văn hoá là gì, thì làm sao những người kia lại có thể đi đến kết luận về nó trong thế giới nói tiếng Việt? Ai đã quyết định văn hoá “là” gì?

Luôn thú vị khi ta click vào mục “thảo luận” ở đầu trang wikipedia để xem người ta đã bình luận gì về entry ấy.

Khi tôi làm thế ở trang tiếng Việt, tôi thấy có hai người bắt đầu rằng họ cảm thấy entry này chịu ảnh hưởng nặng nề bởi những ý tưởng của một người duy nhất – Trần Ngọc Thêm.

[Thấy các bác bàn về định nghĩa văn hoá, cháu có cảm tưởng gần như đây là quan điểm của Viện sỹ Trần Ngọc Thêm được “bê” vào đây, không biết điều này cháu có chủ quan không ạ?]

Tôi cần phải kiểm tra kĩ hơn vấn đề này, và nó sẽ mất thời gian, nhưng có một điều tôi có thể nói ngay là tôi nghĩ hai entry của hai trang wikipedia này là một minh hoạ tốt cho sự khác biệt trong thế giới tri thức giữa Việt Nam và những nơi nhất định ngoài Việt Nam.

Trang tiếng Anh cho độc giả thấy nhiều lí thuyết về văn hoá đã được đưa ra, và rõ ràng nó trình bày những cuộc tranh luận đó và giải thích ai nói cái gì. Nó cũng có đến 188 chú thích với những chỉ dẫn tới nhiều công trình chuyên môn để độc giả có thể kiểm tra sâu hơn các vấn đề.

Trang tiếng Việt cho độc giả thấy văn hoá “là” gì. Không có tranh luận gì cả, vì vậy cũng không cần phải biết ai nói gì. Hơn nữa, 28 chú thích chỉ dẫn một nhúm các dẫn nhập cơ bản về chủ đề văn hoá. Không có hướng dẫn cho người ta cách tìm hiểu về chủ đề kĩ hơn.

Hai trang wikipedia chỉ ra hai thế giới tri thức rất khác nhau. Khi tôi nghĩ về điều này tôi luôn băn khoăn về mức độ khác biệt trong khả năng giao tiếp khi người ta xem xét thế giới, và tiếp cận sản phẩm tri thức.

Tôi cũng băn khoăn về khả năng thay đổi trong tương lai, hay liệu đây có phải là một trong nhiều phương thức mà sự toàn câu hoá, đối lập với những gì nhiều người tin tưởng, không nhất thiết phải khiến cho thế giới trở nên đồng đều hơn.

Nguồn: http://leminhkhai.wordpress.com/2013/04/26/theorizing-culture-vs-knowing-van-hoa/#comment-3377

 

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: