Sự phát minh ra Lý Ông Trọng

27 Apr

Sự phát minh ra Lý Ông Trọng

By Le Minh Khai

Người dịch Hoa Quốc Văn

 

Trong một entry trước [?], tôi đã đề xuất rằng vị thái thú nhà Đường, Cao Biền, có lẽ có trách nhiệm trong việc biến một vị thần địa phương thành một vị thần của một hình tượng lịch sử, Cao Lỗ. Trong khi tôi đoán rằng đó có lẽ là điều đã xảy ra thì trường hợp vị thần Lý Ông Trọng gợi ý về hiện tượng đó còn rõ hơn nhiều.

Dưới đây là đoạn văn Đại Việt sử kí toàn thư viết về Lý Ông Trọng (thông tin tương tự xuất hiện còn chi tiết hơn trong Việt điện u linh tập):

秦併六國,稱皇帝。時我交趾慈廉人李翁仲,身長二丈三尺。少時往郷吧供力役,為長官所笞。遂入仕秦,至司隷校尉。始皇得天下,使將兵守臨洮,聲振匈奴,及老歸田里卒。始皇以為異,鑄銅為像,置咸陽司馬門,腹中容數十人,濳搖動之,匈奴以為生校尉,不敢犯(唐趙昌為交州都護,常夜夢與翁仲講《春秋左氏傳》。因訪其故宅,在焉。立祠致祭,迨高王破南詔,常顯應助順。高王重修祠字,彫木立像,號李校尉。其神祠在慈廉縣瑞香社

“Nước Tần thôn tính cả 6 nước, xưng hoàng đế. Bấy giờ người Từ Liêm, Giao Chỉ ta, là Lý Ông Trọng {27} người cao 2 trượng 3 thước, lúc ít tuổi đến hương ấp làm lực dịch, bị trưởng quan đánh, bèn bỏ sang nước Tần làm quan đến chức Tư lệ hiệu uý. Thuỷ Hoàng lấy được thiên hạ, sai ông đem quân đóng giữ đất Lâm Thao {28}, uy danh chấn động nước Hung Nô. Khi tuổi già, về làng rồi chết. Thuỷ Hoàng cho ông là người kỳ lạ, đúc đồng làm tượng, để ở cửa Tư Mã ở Hàm Dương, bụng tượng chứa được mấy chục người, ngầm lay thì chuyển động được, Hung Nô tưởng đó là hiệu uý còn sống, không dám đến xâm phạm (Triệu Xương nhà Đường làm đô hộ Giao Châu, đêm thường nằm chiêm bao thấy cùng Ông Trọng giảng bàn sách Xuân Thu, Tả Truyện, nhân hỏi chỗ ở cũ, rồi dựng đền thờ. Khi Cao Vương đi đánh Nam Chiếu, thần thường hiển linh giúp sức. Cao Vương cho sửa lại đền thờ, tạc gỗ làm tượng, gọi là [tượng] Lý hiệu uý. Đề ở xã Thuỵ Hương huyện Từ Liêm)”[bản dịch http://nomna.org/du-an-nom/dai-viet-su-ki-toan-thu/tim-kiem-Dai-Viet-Su-Ky-Toan-Thu].

Trong thời đường Vị Thái thú Giao Châu là Triệu Xương ban đêm thường mơ thấy nói chuyện với Ông Trọng về Kinh Xuân Thu Tả Truyện. Rồi ông ta đến thăm nơi ở cũ [của Lí]

Phân tích

Phải chăng là rất kì lạ khi có ai đó từ khu vực đồng bằng Sông Hồng đã đi khắp nơi để đánh Hung Nô, một nhóm dân du mục sống ở miền Bắc Trung Quốc ngày nay? Tất nhiên điều đó là kì lạ, bởi nó không phải sự thật. Thay vào đó, đây là một truyền thuyết Trung Hoa mà có lẽ Triệu Xương đã “nhập khẩu” vào vùng đất này.

Có một ít chỉ dẫn trong các ghi chép lịch sử Trung Hoa cổ xưa về việc hoàng đế nhà Tần đã đúc những bước tượng đồng khổng lồ. Từ những chỉ dẫn ít ỏi này nhiều khái niệm hay truyền thống khác nhau đã phát triển. Thứ nhất, những bức tượng đặt bên ngoài lăng mộ đã dần được gọi là “Ông Trọng/Wenzhong”. Thứ hai, một truyền thuyết về “Ông Trọng/Wenzhong” đã phát triển, chỉ có điều ông không phải họ Lý mà họ Nguyễn.

Trong thời kì nhà Minh, Bành Đại Dực  彭大翼 (1552-1643) đã ghi chép câu chuyện sau đây về Nguyễn Ông Trọng trong cuốn “loại thư” của mình, Sơn Đường tứ khảo (山堂肆考, Shantang sikao, quyển 149/ tờ 1b), rằng:

翁仲姓阮,身长一丈二尺。少為縣吏,為督郵所笞,嘆曰:人當如是耶。遂入学究書史。秦始皇倂天下,使翁仲将兵守臨洮,聲振匈奴,秦人以為瑞。翁仲死,遂鑄铜像置咸陽司馬門外。

“Ông Trọng họ Nguyễn, thân cao 1 trượng 2 thước. Khi trẻ làm huyện lại, bị viên Đốc bưu đánh phạt, than rằng: Làm người phải như thế chăng?. Rồi ông vùi mình vào nghiên cứu sách sử. Tần Thuỷ Hoàng thôn tính Thiên hạ, sai ông Trọng làm tướng giữa Lâm Thao, uy danh rung động đến cả Hung Nô, người Tần xem ông là điềm lành. Sau khi Ông Trọng chết, bèn đúc tượng đồng đặt ở ngoài cửa Tư Mã thành Hàm Dương”.

Không chỉ có nội dung giống nhau, một số từ ngữ cũng đồng dạng. Xuất phát từ một cuốn “loại thư” thời Minh, đoạn văn này hẳn phải bắt nguồn từ những văn bản sớm hơn. Đây là một truyền thuyết mà có lẽ đã được lưu hành từ lâu.

Và rồi đó chính là cái khiến cho thông tin trong Đại Việt sử kí toàn thư về Triệu Xương trở nên khá thú vị. Liệu có phải Triệu Xương đã thực sự mơ thấy Ông Trọng/Wenzhong? Câu chuyện trong Đại Việt sử kí toàn thư không nó gì về việc Ông Trọng/Wenzhong được học hành. Phiên bản Trung Hoa này, tuy nhiên, đã làm rõ lí do vì sao Ông Trọng/Wenzhong có khả năng nói về Kinh Xuân Thu Tả Truyện, khi ông đã “vùi mình vào việc nghiên cứu” trong một thời gian. Vì vậy có lẽ Triệu Xương đã thực sự mơ thấy ông.

Tuy nhiên, tại sao Triệu Xương lại nghĩ rằng nơi ở cũ của Ông Trọng/Wenzhong nằm ở châu này? Chẳng có điều gì trong truyền thuyết này gợi ý điều đó. Đây là chỗ mà tôi nghĩ cái ý tưởng cho rằng các nhà cầm quyền Trung Hoa có lẽ đã lập ra một số ngôi đền ở nơi này là có lí của nó.

Đoạn văn này khiến tôi băn khoăn liệu có khả năng xảy ra trường hợp Triệu Xương xây dựng một ngôi miếu cho Ông Trọng ở một nơi mà có vị thần nào đó khác đã được phụng thờ từ trước. Đây là một hiện tượng rất phổ biến trong thế giới Trung Hoa lúc bấy giờ. Các quan lại sở tại đã chuyển dời một ngôi đền “phi chính thống” và khiến người dân thờ ở đó một vị thần “chính thống”, thường thường là một hình tượng lịch sử chính trực. Có lẽ đó là điều Triệu Xương đã làm. Ông ta đã dùng hình tượng Ông Trọng/Wenzhong, người mà có lẽ ông ta đã mơ thấy (chúng ta không thể xác quyết), và lập ra một ngôi đền cho ông ta để khiến người dân rời bỏ việc thờ cúng một vị thần “phi chính thống”.

Đối với Cao Biền, có phải linh hồn của Ông Trọng/Wenzhong đã thực sự phù trợ ông? Hay đây chỉ là một câu chuyện mà Cao Biền đã kể để khiến người dân tin vào quyền lực của một vị thần đã ủng hộ Cao Biền, và để từ đó khiến người dân ủng cũng hộ chính Cao Biền?
Bất kể là kết luận nào được đưa ra xung quanh tất cả chuyện này, có một điểm rất rõ ràng là Lý Ông Trọng không phải vốn là “người Việt”. Địa vị một vị thần “người Việt” và là hình tượng lịch sử “người Việt” rõ ràng là một phát minh.

Nguồn: http://leminhkhai.wordpress.com/2010/06/02/the-invention-of-ly-ong-tr%E1%BB%8Dng/

 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: