Ông Trọng đích thực

28 Apr

Ông Trọng đích thực

By Le Minh Khai

Người dịch: Hoa Quốc Văn

Hơn một năm trước, tôi đã post một entry về “sự phát minh ra Lý Ông Trọng”, trong đó tôi lập luận rằng không có chứng cứ cho thấy có một người với cái tên như thế sống ở đồng bằng Sông Hồng vào thế kỉ III trước Công nguyên và đã lên đường đánh quân Hung Nô cho Tần Thuỷ Hoàng Đế. Tôi cho rằng thay vì điều đó, một vị quan nhà Đường có tên là Triệu Xương đã “nhập khẩu” câu chuyện này vào khu vực và dùng nó để tạo ra câu chuyện về một vị thần bản địa.

Tôi vẫn tin rằng câu chuyện về Lý Ông Trọng này là một phát minh. Tuy nhiên, gần đây tôi phát hiện một số thông tin cho thấy rằng từng có một người có tên là Ông Trọng có liên hệ với đồng bằng Sông Hồng.

“Ông Trọng” thật là một vị quan thời Hán có tên là Diêu Tuấn. Tên chữ của ông là Wengzhong (tức Ông Trọng). Vốn xuất thân từ khu vực ngày nay là tỉnh Triết Giang, ông làm quan ở Giao Chỉ trong những năm cai trị cuối cùng của nhà Hán. Một lúc nào đó trong khoảng triều Hán đổ, Wengzhong thôi chức và đi vào trong vùng núi non để theo một Đạo sĩ.

Có thể vì hành động ấy mà Diêu Tuấn không được nhắc đến trong các sách sử chính thức của triều đình. Tuy nhiên, câu chuyện về ông được ghi chép trong các nguồn khác. Tôi tìm thấy một chỉ dẫn về Diêu Tuấn trong cuốn Bách Việt tiên hiền chí của Âu Đại Nhậm (thế kỉ XVI, quyển 4, tờ 8b).

Âu Đại Nhậm đã trích dẫn nguồn tin về Diêu Tuấn 姚俊 từ các cuốn Tính viên 姓園 thế kỉ V của He Chengtian (?) và cuốn Liệt tiên truyện của Cát Hồng. Tuy nhiên, phiên bản gốc cuốn sách nổi tiếng ở thế kỉ IV của Cát Hồng không hề có Diêu Tuấn, vì vậy có lẽ ông được đưa vào ở những phiên bản sau.

Trong thời Đường, hình tượng này được đề cập bởi hai học giả-quan chức bị biếm xuống phương Nam, Thẩm Thuyên Kì và Liễu Tông Nguyên.

Ở hoặc cuối thế kỉ VII hoặc đầu thế kỉ VIII, khi Thẩm Thuyên Kì ở đồng bằng sông Hồng trên đường biếm trích xuống khu vực ngày nay là Bắc Trung Bộ Việt Nam, ông đã làm 1 bài thơ trong đó có liên thơ sau: “Uý Đà đã từng cai trị một vương quốc/ Ông Trọng chơi suối khe đã lâu” [尉佗曾馭國/翁仲久游泉] [渡安海入龍編].

Trong khi đó, ở đầu thế kỉ IX, khi Liễu Tông Nguyên đang hướng tới sự biếm trích lần 2, ông đã bắt đầu trong một bài thơ ông làm cho một người bạn trong khi họ đang cùng nhau ở Hành Dương, nơi này nay thuộc tỉnh Hồ Nam, với liên sau: “Con đường xưa cũ của Phục Ba nằm giữa khói và gió/ Dấu tích của Ông Trọng bị san bằng dưới cỏ cây” [伏波故道風煙在/翁仲遺墟草樹平] [衡陽與夢得分路贈別].

“Uý Đà” tức Triệu Đà, một quan chức Trung Hoa đã tự lập ra một vương quốc riêng nằm ở khu vực ngày nay thuộc tỉnh Quảng Đông vào khoảng cuối thế kỉ III trước Công nguyên, trong khi “Phục Ba” là muốn nói về Mã Viện, một vị tướng Trung Hoa danh tiếng, người đã dập tắt cuộc nổi dậy của chị em họ Trưng vào thế kỉ I sau Công Nguyên.

Vậy là trong thời Đường, Wengzhong là một hình tượng được liên hệ với phương Nam, nhưng không có gì trong các chỉ dẫn này gợi ý rằng ông là người xuất thân từ nơi đây và đã đi lên phương Bắc để bảo vệ lãnh thổ chống lại quân Hung Nô. Thay vào đó, những chỉ dẫn này dẫn tới một vị quan nhà Hán người đã thôi chức và bỏ đi để trở thành một Đạo sĩ.

Triệu Xương, người làm quan ở đồng bằng sông Hồng và cuối thế kỉ XVIII đầu thế kỉ XIX, có vẻ như đã nắm lấy Wengzhong/Ông Trọng này và tạo ra một câu chuyện mới về ông. Sẽ là không rõ ràng nếu người dân thời đó đang thờ một Ông Trọng thật hoặc Triệu Xương đơn thuần sử dụng cái tên đó bởi hứng thú riêng, vì câu chuyện được tạo ra về Lý Ông Trọng không có liên hệ gì với Đạo sĩ trước đó.

Rồi trong khi tạo ra một hành trạng mới cho Wengzhong/Ông Trọng, Triệu Xương đã không phát minh ra toàn bộ những thông tin mới. Thay vào đó, ông tìm thấy cảm hứng từ một đoạn văn về một kiểu “Wengzhong/Ông Trọng” khác, tức là, những pho tượng người. “Wengzhong/Ông Trọng” là một cái tên đặt cho các pho tượng bảo vệ mộ phần. Nó cũng là cái tên của một pho tượng đặc biệt mà rõ ràng nhà Tần đã đúc.

Có một chỉ dẫn trong cuốn Hoài Nam tử, một văn bản triết học đại khái xuất hiện vào thế kỉ II trước Công nguyên, về việc nhà Tần đã đúc các bức tượng đồng. Trong lời bình luận sách Hoài Nam tử, một học giả ở đầu thế kỉ III, Cao Dụ, lí giải rằng, “trong năm thứ 26 đời Tần Thuỷ Hoàng đế, khi toàn Thiên hạ đã được bình định, có một người khổng lồ xuất hiện ở Lâm Thao. Ông ta cao 5 trượng và bàn chân ông dài 8 tấc. Vì vậy, một bức tranh về ông được vẽ và một bức tượng kim loại giống ông được đúc. Đây chính là wengzhong (tức Ông Trọng).

Đoạn văn này hiển nhiên tương ứng với đoạn văn chép trong Việt điện u linh rằng: “Khi Tần Thuỷ Hoàng đế bình định Thiên hạ, ông ta đã sai [Ông Trọng] lãnh đạo quân lính giữ Lâm Thao và khiến Hung Nô sợ hãi.”

Nói cách khác, trong khi từng có một vị quan thời Hán ở đồng bằng sông Hồng có tên là Ông Trọng, người đã thôi chức và bỏ đi làm Đạo sĩ, ông quan thời Đường là Triệu Xương đã tạo ra một câu chuyện mới về hình tượng này lấy cảm hứng từ một “ông trọng” khác.

Điều quan trọng cần lưu ý là Lý Ông Trọng mới này là một phát minh. Không hề có một người nào như thế từng tồn tại. Tuy nhiên, ông ta rốt cuộc được thu nạp vào Đại Việt sử kí toàn thư, rồi từ đó đến nay trở thành một phần của “lịch sử Việt Nam”.

Tôi đã đề cập trong một entry trước đây rằng câu chuyện về ông cũng được ghi chép trong các tác phẩm Trung Hoa. Tôi vốn nghĩ rằng điều này cho thấy câu chuyện ban đầu được sáng tạo ở Trung Hoa và rồi Triệu Xương đã dùng nó để tạo ra một câu chuyện mới dành cho một vị thần bản địa ở đồng bằng sông Hồng.

Nay tôi nhận ra rằng Triệu Xương có lẽ đã tự tạo ra câu chuyện này, và rằng nó được đưa vào các nguồn văn bản Trung Hoa sau này. Các nguồn văn bản Trung Hoa đề cập đến ông là Ruan Wengzhong (Nguyễn Ông Trọng). Trong thời Lý, Nguyễn là từ thay thế cho chữ huý Lý. Vì vậy, việc hình tượng này được đề cập trong các văn bản Trung Hoa với họ Nguyễn có lẽ là một dấu hiệu cho thấy câu chuyện đã được thu lượm ở thời Lý bởi một tác giả Trung Hoa nào đó.

Nguồn: http://leminhkhai.wordpress.com/2011/11/07/the-real-ong-tr%E1%BB%8Dng/

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: