Kết hôn với người xấu xí ở Việt Nam thế kỉ XIX

23 May

Kết hôn với người xấu xí ở Việt Nam thế kỉ XIX

By Le Minh Khai

Người dịch: Hoa Quốc Văn

 

Có một thể văn được xuất bản rộng rãi ở Việt Nam thế kỉ XIX gọi là “sách luân lí” (thiện thư 善書).

Thiện thư là những văn bản vốn được “giáng bút” ở Trung Hoa bởi những vị thần như Văn Xương Đế Quân và Quan Thánh Đế Quân. Chúng khuyến khích người dân sống phù hợp với các tiêu chuẩn luân lí của Khổng giáo, nhưng chúng dùng logic nghiệp báo [của Phật giáo] để khuyến khích người dân làm như vậy.

Nói khác đi, chúng dạy bạn rằng nếu như bạn là người hiếu thuận (hiếu 孝), thì những điều tốt sẽ đến với bạn, còn nếu bạn không hiếu thuận, việc xấu sẽ xảy đến với bạn.

Trong phạm vi của thể “thiện thư”, có các tiểu loại khác nhau. Một tiểu loại trong số đó là “những cuốn sổ ghi công – lỗi” (công quá cách 功過格). Hơn 20 năm trước, Cynthia Brokaw đã xuất bản một công trình nghiên cứu tuyệt vời về lịch sử của kiểu văn bản này ở Trung Hoa, cuốn The Ledgers of Merit and Demerit: Social Change and Moral Order in Late Imperial China [Những cuốn sổ [ghi] công – lỗi: Sự thay đổi về xã hội và trật tự luân lí ở Đế chế Trung Hoa hậu kì] (Princeton University Press, 1991).

Tuy nhiên, không ai, theo như tôi được biết, từng viết về lịch sử và sự tồn tại của những văn bản này ở Việt Nam, trong khi chúng thực sự tồn tại. Tôi vừa đọc qua một số cuốn “công quá cách” được xuất bản ở Việt Nam vào thế kỉ XIX và đầu thế kỉ XX, như cuốn được cho là do Văn Xương Đế Quân “giáng bút” và được gộp vào một văn bản, biên soạn và xuất bản năm 1836, mang tên Những tài liệu tổng hợp về sự thức nhận thế giới (Giác thế tập yếu 覺世輯要).

hieu

Thể cách của cuốn “công quá cách” đó là: nó bao gồm một danh sách những hành động hoặc khiến người ta có thể giành được điểm thưởng vì có việc làm tốt (công 功) hoặc đánh mất điểm thưởng vì có lỗi lẫm (quá 過). Hơn nữa, điều này đều có thể tính đếm được.

Vì vậy, chẳng hạn, mỗi ngày bạn làm hài lòng cha mẹ mình bằng cách nói về hành vi đạo đức ngay thẳng của người xưa, bạn sẽ nhận được một điểm thưởng (每日談論古人善行以悅親一功). Tuy nhiên, nếu bạn có cha mẹ nghèo và bạn không chăm sóc họ, thì mỗi này bạn sẽ tích lũy 10 điểm phạt (親貧不顧養每日十過).

Rồi ở phần cuối của cuốn “công quá cách” này là một dạng biểu đồ nơi bạn có thể ghi chép số điểm thưởng và phạt mà bạn đã tích lũy mỗi ngày trong một tháng, và rồi cuối tháng bạn có nhiệm vụ cộng lại toàn bộ [điểm thưởng phạt] để xem bạn đứng ở vị trí nào.

Nếu điểm thưởng của bạn nhiều hơn điểm phạt, thì điều này là tốt. Tuy nhiên, nếu không phải như vậy, thì bạn sẽ biết rằng bạn phải làm cái gì đó để cải thiện hoàn cảnh của mình.

Có một cách nhanh chóng để một anh chàng nâng điểm thưởng của mình lên là kết hôn. Cụ thể, cuốn “công quá cách” trong Giác thế tập yếu chỉ ra rằng một chàng trai có thể giành được 10.000 điểm thưởng nhờ kết hôn. Nhưng để giành được số điểm đó, anh ta phải cưới một kiểu người nhất định.

Ngày nay khi các chàng trai tưởng tượng về đám cưới của họ, tôi nghĩ rằng nói chung họ có mong muốn cưới được một người nào đó hấp dẫn. Tuy nhiên, theo cuốn “công quá cách” trong Giác thế tập yếu, điều đó sẽ khiến chàng trai ấy không giành được điểm thưởng. Thay vào đó phải là trường hợp ngược lại.

[Tức là] “Nếu một người đàn ông cưới một phụ nữ xấu, mù, điếc, câm hoặc bị bệnh, và anh ta không thất vọng rồi bỏ rơi cô ấy, thì anh ta sẽ kiếm được 10.000 điểm thưởng” (娶醜貌盲聾疸亞之妻不厭棄萬功).

10.000 điểm thưởng!!! Chà! Điều đó có thể bù lại [điểm phạt vì] nhiều hành vi xấu.

Điều thậm chí còn hay hơn nữa là: cũng người đàn ông đó vẫn có thể giận dữ với người vợ xấu xí của mình, bởi mỗi lần anh ta chán ngán và mắng mỏ cô ta, anh ta sẽ chỉ bị một điểm phạt (而厭罵,每次一過).

Trong khi đó đối với người vợ, nếu cô ta không thích việc chồng cô ta có một khuôn mặt xấu xí, thì cô ta sẽ nhận được 1000 điểm phạt (嫌夫貌醜千過)… nhưng, không giống như [việc đề cập đến] một người đàn ông lấy vợ xấu, văn bản không nói gì ngay từ đầu về việc cô ta có giành được điểm thưởng nào khi lấy một người đàn ông xấu xí hay không?

Cuối cùng, thường là khó mà biết được những văn bản như văn bản này cho chúng ta biết về sự thực ở mức độ nào. Tuy nhiên, ít nhất chúng cho chúng ta một cảm quan về một kiểu định kiến. Tối thiểu là nó cho chúng ta những ý niệm hẳn có thể được dùng để khiến người ta chấp nhận một thế giới trong đó họ không kết hôn ngoài ý muốn, và trong đó những người đàn ông và phụ nữ không được xem là bình đẳng [với nhau].

Nguồn: http://leminhkhai.wordpress.com/2013/05/22/marrying-the-ugly-in-nineteenth-century-vietnam/

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: