Việc giữ cánh cửa tri thức lịch sử trong thời đại số

27 May

Việc giữ cánh cửa tri thức lịch sử trong thời đại số

By Le Minh Khai

Người dịch: Hoa Quốc Văn

Viết blog này là một trải nghiệm thú vị. Một số người thích những gì tôi viết, và một số khác thì không. Tuy nhiên, điều tôi dần nhận ra là: những người chống đối  mạnh nhất những gì tôi viết ở đây có thiên hướng là những người mà tôi gọi là “người giữ cửa”.

Trong cảm quan học thuật, “người giữ cửa” là những người kiểm soát việc truy cập tri thức. Họ cũng có thể là những người kiểm soát sự tiếp cận cơ hội thăng tiến trong thế giới học thuật.

Chẳng hạn, trong nửa sau của thế kỉ XX ở (Bắc) Việt, có 4 vị học giả đóng vai trò hàng đầu liên quan đến tri thức về lịch sử Việt Nam:  Đinh Xuân Lâm, Phan Huy Lê, Hà Văn Tấn và Trần Quốc Vượng(*).

Nếu bạn muốn biết về quá khứ của Việt Nam, bạn phải thông qua một trong các cửa mà mỗi người trong số 4 người đó gác. Họ diễn dịch quá khứ cho (hầu như) mọi người khác, và nếu bạn muốn hiểu quá khứ, bạn buộc phải tiếp cận thông qua những sự diễn dịch/những cánh cửa của từng người.

Những điều luật nhất định cũng đóng góp cho “việc giữ cửa”. Trong trường hợp Thái Lan chẳng hạn, luật Bảo vệ Hoàng gia thi hành từ lâu giúp cho việc giữ một cánh cửa liên quan đến hiểu biết về Hoàng gia. Và ở Indonesia, sự hạn chế tự do ngôn luận trong suốt thời kì Trật Tự Mới (1965 – 1998) cũng giữ cánh cửa dẫn tới tri thức về quá khứ.

Vậy là trong khi nỗ lực kiểm soát sự tiếp cận tri thức này trong lịch sử đã rất mạnh, thì Internet đã làm cho nó khó giữ vững những cánh cửa đó. Giờ đây người ta có thể truy cập thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, không chỉ từ những người giữ cửa.

Thêm vào đó, sự phát triển nhanh chóng những năm gần đây về số lượng những người du học nước ngoài cũng chống lại những nỗ lực của những người giữ cửa, bởi khi các sinh viên ra nước ngoài, họ có thể nhận thấy rằng các học giả ở đó không đồng ý (hoặc thậm chí không biết tí gì hoặc không quan tâm) với những người gác cửa ở những nước là quê hương của các sinh viên.

Vậy thì làm cách nào bạn duy trì được một cánh cửa trong một thế giới như thế này? Và có đáng phải làm như vậy không?

Hài hước là, cùng lúc đó, càng ngày càng khó hơn cho những người giữ cửa ở mong muốn duy trì sự thống trị cá nhân của họ, Wikipedia đang phổ cập những ý tưởng của họ.

Những nghiên cứu được hoàn thành ở Hoa Kỳ cho thấy loại người hay viết một trang Wikipedia nhất là một người đàn ông da trắng ở cuối độ tuổi vị thành niên hoặc đầu lứa tuổi 20s (loại người đính xác sẽ theo những ý tưởng bảo thủ của một “người gác cửa”). Vì vậy cơ bản là toàn bộ những tri thức của nhân loại (trên Wikipedia) bằng tiếng Anh ở thời điểm này đang được tạo ra bởi những anh chàng da trắng trẻ ủng hộ các ý tưởng của những người giữa cửa.

Nhận ra điều này, giờ đây có những người ở Hoa Kì đang khởi động một nỗ lực nhằm “viết lại” những mục của wikipedia bằng cách nhận những người có những nhãn quan khác nhau để cùng đóng góp.

Sẽ rất là thú vị khi xem kết cục của toàn bộ chuyện này.

Tuy nhiên, điều tôi nghĩ về tất cả chuyện này cho thấy ý tưởng cho rằng tri thức học thuật là cái gì đó mà một nhóm nhỏ đặc quyền đặc lợi kiểm soát thông qua những cánh cửa mà họ gác là điều đang ngày càng trở nên khó duy trì hơn trong những năm sắp tới.

Vì vậy nếu bạn là một người gác cửa tri thức, bạn sẽ làm gì? Bạn có nên bỏ cánh cửa và tồn tại trong một thế giới mà ở đó sự sản sinh tri thức đang được dân chủ hoá? Bạn có nên tiếp tục gác cánh cửa của bạn trong một thế giới mà ở đó những cánh cửa đang ngày càng bị công phá và bị đẩy dần ra ngoài lề?

Nguồn: http://leminhkhai.wordpress.com/2013/05/27/gatekeeping-historical-knowledge-in-the-digital-age/

Chú thích:

(*) Còn gọi là “tứ trụ” (Lâm, Lê, Tấn, Vượng).

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: