Archive | June, 2013

Thay đổi hệ hình viết sử ở Việt Nam

21 Jun

Thay đổi hệ hình viết sử ở Việt Nam

By Le Minh Khai

Người dịch: Hoa Quốc Văn

 

Khái niệm “thay đổi hệ hình” thường được sử dụng bởi các học giả hàn lâm. Nó là một khái niệm được tạo ra bởi Thomas Kuhn vào năm 1962 trong cuốn The Structure of Scientific Revolutions (Cấu trúc của các cuộc cách mạng khoa học). Trong khi khái niệm này có một nghĩa chuyên sâu liên quan đến những ngành khoa học có tính ổn định cao trong cuốn sách này, thì các học giả ngày nay ở các lĩnh vực khác thường sử dụng nó với nghĩa phổ quát hơn để bàn về một sự thay đổi xảy ra khi một cái nhìn đã lâu về cái gì đó bị lật nhào.

Một sự biến đổi hệ hình xảy đến như thế nào? Vâng nó thường là trường hợp người ta bắt đầu chú ý đến những cách thức một cái nhìn hay một sự diễn giải nào đó về một vấn đề không còn ý nghĩa nữa. Rồi rốt cuộc ai đó nắm lấy chứng cớ này và đưa ra một lập luận mạnh mẽ nhằm ủng hộ một cách nhìn hay diễn giải mới về vấn đề, và điều này dẫn người ta đến việc ngừng quan niệm/diễn giải vấn đề hay sự kiện bằng cách thức cũ và chào đón góc nhìn mới đó.

Gần đây tôi có nói đến một cuốn sách mới của Nguyễn Liên Hằng có tên  Hanoi’s War: An International History of the War for Peace in Vietnam [Cuộc chiến của Hà Nội: Một lịch sử quốc tế về Chiến tranh và Hoà bình ở Việt Nam]. Cuốn sách này có tiềm năng đưa lại một sự biến đổi hệ hình, bởi nó cung cấp nhiều chứng cớ chống lại những cách diễn giải hiện tồn.

Những chứng cớ đó bắt nguồn từ đâu? Trước hết đến từ công việc của Liên Hằng trong các văn khố từ khắp nơi trên thế giới. Thứ hai, từ những công trình mà các học giả khác gần đây đã dẫn dụng về chủ đề này, cũng như những nghiên cứu khác đó cũng cung cấp những chứng cứ cho thấy rằng hệ hình đang [giữ vai trò] chi phối là không chính xác.

Điều này dẫn đến những câu hỏi. Nếu các học giả khác đã cung cấp những dẫn chứng chống lại hệ hình hiện tồn, thì tại sao nó chưa thay đổi? Cái gì sẽ xảy ra cho một hệ hình khi rốt cuộc nó phải thay đổi?

Đây là những câu hỏi khó trả lời. Người ta không bao giờ có thể dự đoán chính xác được khi nào một hệ hình sẽ bị lật nhào. Một học giả có thể biết được qua toàn bộ sự nghiệp của mình rằng có những điều nào đó người ta nói và nghĩ không còn là sự thật nữa, nhưng những cái nhìn đó có lẽ không bao giờ thay đổi trong cuộc đời của một vị học giả xác định.

Tuy nhiên, trong các trường hợp khác, cách nhìn nhận một chủ đề hay một lĩnh vực nào đó có thể thay đổi triệt để trong một thời gian ngắn.

Điều đó đưa chúng ta đến với lịch sử Việt Nam. Có nhiều hệ hình lí giải về quá khứ của Việt Nam là không chính xác, và những gì nhiều người biết cũng không chính xác. Chúng ta có thể lập một danh sách dài dài.

Nhiều người thực sự tin rằng có một vương quốc tên là Văn Lang ở thiên niên kỉ đầu trước Công nguyên được cai trị bởi các vua Hùng.

Nhiều người không có ý niệm về việc cách thức những người Việt có học nhìn nhận thế giới đã bị thay đổi hoàn toàn thế nào trong thế kỉ XX, và hệ quả là, sử dụng hồn nhiên những khái niệm hiện đại kiểu như “dân tộc” để bàn về thời kì trước thế kỉ XX (khi các trí thức Việt Nam ở nửa đầu thế kỉ XX cho thấy rõ rằng đây là một khái niệm mới đối với họ).

Nhiều người tin rằng ý tưởng cho người Việt đã “luôn chống lại sự xâm lược của ngoại bang” là một phần của ý thức về “dân tộc Việt” ngay từ đầu, mà không thấy rằng đây là một diễn ngôn hiện đại được tạo ra ở thế kỉ XX để tập hợp mọi người thực hiện chính xác một điều mà họ đang không làm [trong hiện tại] – phản kháng.

Những cách nhìn này là một phần của một hệ hình, một cách nhìn quá khứ, và có một lượng rất lớn chứng cứ chống lại hệ hình này cũng nhiều nhân tố của nó. Cũng có nhiều người đã nhận ra rằng hệ hình này là không đúng, và hệ hình đó vẫn tồn tại dai dẳng.

Tại sao nó vẫn tồn tại dai dẳng? Nó tồn tại dai dẳng ở bên ngoài Việt Nam bởi vì quá ít người bên ngoài đất nước này nghiên cứu về quá khứ Việt Nam. Vì vậy rất khó có đủ chứng cứ để tích luỹ nhằm rốt cuộc đủ sức lôi cuốn sự chú ý của mọi người.

Bên trong Việt Nam, hệ hình này vẫn tồn tại vì nhiều nguyên nhân khác nhau. Người ta không xem xét lịch sử Việt Nam theo kiểu so sánh và vì vậy không thấy được những cách thức mà bằng nó sự phát triển của lịch sử Việt Nam tương hợp với sự phát triển lịch sử của các khu vực khác, và rồi họ đưa ra những tuyên bố về quá khứ Việt Nam khá là vô nghĩa trong một bối cảnh có tính so sánh.

Người ta không được cho biết nhiều ý tưởng và lí thuyết vốn đã trở thành kiến thức phổ

thông ở phương Tây từ cách đây vài thập kỉ, mô số kiến thức tôi đã viết ở đây

Cuối cùng, bằng những cách thức nào đó tính hợp pháp về chính trị được gắn chặt đối với các hệ hình hiện tồn, và điều đó gây trở ngại cho người ta khi muốn thách thức những hệ hình hiện tại bởi vì có khả năng nghiên cứu của họ có thể bị diễn giải như là một sự thách thức chính trị (điều dĩ nhiên là không nên, nhưng người ta không thể điều khiển cách người khác nghĩ được).

Vì vậy, nếu bạn là một học giả và bạn thấy rằng một hệ hình hiện tồn không chính xác, bạn sẽ làm gì?

Có một hướng tiếp cận là phải giới thiệu những ý tưởng mới – cái có thể làm thay đổi một cái nhìn lạc hậu, nhưng việc đó không đả động đến những chủ đề có thể bị xem là “nhạy cảm chính trị”. Có công trình chất lượng tốt gần đây, trong đó các học giả đã chỉ dẫn về lịch sử mậu dịch quốc tế chẳng hạn, đã làm được điều này. Những học giả này đã sử dụng các lí thuyết và góc nhìn được vận dụng bởi các học giả trên toàn cầu, và trong quá trình đó, họ tham dự vào một cuộc đối thoại học thuật quốc tế, và sản sinh ra những góc nhìn mới về quá khứ Việt Nam.

Điều đó là tốt, nhưng đồng thời, nó bỏ lại không đụng đến toàn bộ những vấn đề cơ bản còn đầy tính vấn đề trong lịch sử Việt Nam. Vì vậy, rốt cuộc, sự thay đổi là khá ít ỏi. Tức là, có thể có cách khôn ngoan hơn là việc giới thiệu những ý tưởng mới. Hoặc chúng ta có thể sống cả cuộc đời trong khi biết rằng khá nhiều cái đã được viết và nói về quá khứ Việt Nam là không chính xác, mà không từng được nhìn thấy nó thay đổi tí nào cả.

Nguồn: http://leminhkhai.wordpress.com/2012/09/06/paradigm-shifts-in-vietnamese-history/

Một cái nhìn Việt về người Man và người Thổ

20 Jun

Một cái nhìn Việt về người Man và người Thổ

By Le Minh Khai

Người dịch: Hoa Quốc Văn

 

Trước đây, tôi đã post bài (ở đây) về một văn bản địa dư được soạn ra ở cuối thế kỉ XIX hoặc (có khả năng hơn) đầu thế kỉ XX, là văn bản duy nhất có nói đến các “giống người” (nhân chủng) khác nhau ở Việt Nam.

Ý tưởng về “giống” (chủng) là một khái niệm không được người Việt biết đến trước khi họ tiếp xúc với các ý tưởng phương Tây. Văn bản này đối với tôi có vẻ như là một nỗ lực khá sớm nhằm áp dụng khái niệm này.

Tuy nhiên, cací cách nó được áp dụng rất thú vị. Văn bản nói về các “giống người” (nhân chủng) khác nhau trong nước, nhưng không rõ nó dùng tiêu chí nào, nếu có, để phân loại các tộc người đó. Hơn nữa, thông tin được cung cấp về các tộc người mang tính cực kì miệt thị.

Văn bản chia các nhóm thổ và man khác nhau theo 3 miền (kì) của đất nước, điều này là một dấu hiệu khác cho thấy văn bản được viết trong giai đoạn thuộc địa. Tôi sẽ cung cấp dưới đây bản dịch vài đoạn viết về các dân tộc ở Bắc Kỳ. Tôi sẽ cố dịch thêm sau này […].

Tộc Man [tức người man mọi] và Thổ [tức thổ dân] từ 3 miền [三畿人蠻土人].

Có 12 tộc người Thổ  [土人  sống ở các vùng rừng núi [đó là]: tộc Hoàng, Ma, Hà, Ấu (?). Triệu, Điêu/Đèo, Trùng (Xung – HQV), Mao, Xích, Mạn, Nảy (Nải – HQV), và Điếu. Tương truyền rằng họ coi một con chó thần tiên là thuỷ tổ, và họ xuất hiện ở thời các vua Hùng.

Trong nhóm người Nùng  [儂人], những người sống ở các đỉnh núi cao là tộc Môi. Những người sống ở nơi nửa núi nửa rừng là tộc Nương. Những người sống sâu trong núi và thường mặc áo trắng, đeo khăn trắng là tộc Na.

Người Man [Mán] [蠻人]:

Đàn ông xảo trá và ngông cuồng. Đàn bà mặc đồ màu trắng (3 giống người trên ở các vùng đất thượng du đều có – nguyên chú – HQV).

Người Mạnh [Mãnh] [猛人]:

Tính khí của họ ác độc. Họ có thể nguyền rủa người ta. Đàn bà toàn mặc đồ trắng. Họ sống trong những hang núi ở Bảo Lạc.

Người Dao []:

Về bản chất, họ rất xảo trá. Họ có thể hại người với những cây thuốc độc và con cừu???(?) [dương cao: cao dê, mỡ dê – HQV]/ Họ sống trong những hang động ở Bắc Cạn.

Người Mường  [/芒人]:

Đàn ông thích giết người và ăn thịt họ cũng như túi mật [ăn gan và mật của họ- HQV]. Đàn bà có thể đánh lừa mọi người và lấy đồ của người ta. Họ sống trong những hang động ở Thuỷ Vĩ.

Người Mọi [/每人]:

Về trang phụ, họ toàn dùng chất liệu [vải] đen có viền đỏ [hồng – HQV]. Họ sống trong các thung lũng và hang động ở đỉnh Phân Mao thuộc Lạng Sơn.

Người Bề []:

Họ dùng trang phục [từ vải] nhiều màu [ngũ sắc – HQV]. [Sống] sâu ở trong vùng núi, họ ăn thức ăn sống, và không sợ những vật xấu xí. Họ sống trên đỉnh Thiên Môn và núi Lão Quân.

 Image

 

Image

Nguồn: http://leminhkhai.wordpress.com/2012/04/23/a-vi%E1%BB%87t-view-of-savages-and-aborigines/

45 nhóm dân Man và dân Thổ

19 Jun

45 nhóm dân Man và dân Thổ

By Le Minh Khai

Người dịch: Hoa Quốc Văn

 

Tôi đang xem xét một văn bản địa dư ở cuối thế kỉ XIX/ đầu thế kỉ XX mang tên Việt Nam dư địa chí. Thư mục trên website của Viện Hán Nôm về văn bản này khẳng định có chứa đựng thông tin về “phong tục và tiếng nói của 45 dân tộc ít người”.

Trên thực tế, nó có một phần viết về “chủng người man thổ” (蠻土人種, man thổ nhân chủng). Nó lên danh sách 45 nhóm: 22 nhóm ở miền Bắc, 15 ở miền trung và 8 ở miền Nam.

Tôi không bao giờ tìm thấy một văn bản viết bằng Hán cổ có lên danh sách các “nhóm dân tộc” khác nhau chi tiết đến như thế. Việc những dân tộc được gọi là “man” và “thổ” nên [được xem] là một sự dấu hiệu cho thấy rằng diễn ngôn về “dân tộc ít người” ở thế kỉ XIX khá khác với diễn ngôn ngày nay. Từ những gì văn bản này chỉ ra, điều đó hầu như là chắc chắn.

Chẳng hạn, Việt Nam dư địa chí nói về một nhóm có tên là Lao như sau: “Khuôn mặt người đàn ông và đàn bà như màu chàm. Nếu họ đi ngang qua một người, họ giết anh ta với mũi tên độc và trộm đồ của anh ta. Họ cũng cắt lấy tóc của người đó để làm quần áo cho phụ nữ”.

Image

Với một nhóm được gọi là Xá, văn bản nói rằng “Người phụ nữ là lãnh đạo của động (đây là tên một đơn vị hành chính ở khu vực của người thiểu số). Họ đội mũ không vành ba màu trên đầu và thắt dây lưng ba màu quanh eo. Họ mang cung và dao găm giống như đàn ông. Họ thường hại người với thủ thuật huyền bí”.

Image

Ái chà, nhưng chúng ta không nên để những văn bản như văn bản này lừa gạt mình. Tất nhiên, rốt cuộc sự thật là “54 dân tộc ít người” và “người Kinh” đã chung sống với nhau hoà hợp trong nhiều thế kỉ.

Nguồn: http://leminhkhai.wordpress.com/2011/04/09/vietnam%E2%80%99s-45-savages-and-aborigines/

Tạo ra những bản dịch sống động cho sách sử Việt Nam

18 Jun

Tạo ra những bản dịch sống động cho lịch sử Việt Nam

By Le Minh Khai

Người dịch: Hoa Quốc Văn

 

Tôi đã viết khá nhiều trên blog này về sự “có vấn đề” với những bản dịch tiếng Việt hiện đại các tư liệu lịch sử vốn viết bằng chữ Hán cổ (Hán).

Gần đây khi đọc cuốn Ngàn năm áo mũ của Trần Quang Đức, tôi thấy rằng tác giả cũng đã chỉ ra điểm này. Trong trường hợp của anh, nguyên nhân các bản dịch tiếng Việt hiện đại có vấn đề là bởi những người thực hiện các bản dịch đơn giản là không sở hữu những kiến thức đầy đủ về trang phục trong quá khứ để có thể dịch từ chữ Hán [ra tiếng Việt] một cách chính xác.

Hoàn thành nhiều nghiên cứu về chủ đề này, Trần Quang Đức có thể dịch những đoạn văn đó một cách chính xác, và trong sách của mình anh đã đính kèm như một phụ lục bản dịch của chính anh phần ghi chép có liên quan đến trang phục của An Nam chí lược.

Điều đó thật tuyệt, tuy nhiên trừ phi ai đó đọc An Nam chí lược có biết rằng Trần Quang Đức đã dịch lại đoạn văn đó [trong sách của mình], còn thì người ta không bao giờ biết rằng có những vấn đề với phần viết về trang phục trong cuốn sách kia, và sẽ không biết có một bản dịch tốt hơn. Vì vậy, nếu chỉ dịch lại một phần của một văn bản và đặt nó ở một nơi mà nhiều người không bao giờ thấy thì thực sự đó không phải là cách có hiệu quả để nâng cao hiểu biết [chung].

Có cách nào tốt hơn không? Có, có đấy!!

Vài năm trước đây tôi đã có một ý tưởng về việc tạo ra một trang web chứa những bản dịch sống động. Ý tưởng của tôi là đưa lên một trang web cả bản dịch tiếng Anh của văn bản vốn viết bằng chữ Hán cổ và nguyên bản chữ Hán mà tôi dựa vào để dịch (ở đây), và rồi để cho người khác bình luận về các bản dịch.

Về cơ bản tôi nghĩ đó là một cách tốt, khiến mọi người chỉ ra những lỗi trong các bản dịch của mình, hay trong nguồn nhập văn bản Hán, hay đơn giản là cung cấp những bản dịch khác cho những đoạn văn khó hiểu, và cho những chỗ mà tôi không thể chắc chắn 100% trong cách dịch.

Quá trình để cho độc giả đóng góp vào việc biên tập hay sáng tạo các văn bản này được gọi là “chụm nguồn” (“crowdsourcing”) và nó là một kĩ thuật mà ngay cả các nhà xuất bản giờ đây cũng đang bắt đầu áp dụng, khi một số nhà xuất bản hiện tại đang đưa các cuốn sách lên mạng để người ta bình luận trước, trước khi chúng được duyệt lại để xuất bản dưới hình thức sách in (và ebook).

Tuy nhiên, khi tôi đang thực hiện các bản dịch, tôi đã không có hiểu biết về việc tạo ra một trang web có thể hiện thực hóa ý tưởng trên.

Và bây giờ chúng ta không cần kiến thức đó nữa bởi vì có một công cụ miễn phía dành cho WordPress có thể làm điều đó.

Được gọi là “CommentPress”, nó cho phép người đang dùng phần mềm WordPress có thể tạo ra một trang nơi người ta có để đặt văn bản ở bên tay trái của màn hình, và cho phép độc giả có thể viết bình luận về văn bản bên tay phải của màn hình.

Tôi mới dành ra 2 tiếng đồng hồ sáng này để cố gắng đưa nó vào hoạt động, nhưng tôi đã không thể thành công. Rồi cuối cùng tôi nhận ra rằng nó không hoạt động với phiên bản free của WordPress mà tôi dùng – WordPress.com (tôi ước tôi có thể chỉ ra điều đó sớm hơn một chút…). Thay vào đó, người ta cần phải hoặc trả tiền nâng cấp để có thể tùy nghi sử dụng WordPress.com hoặc người ta cần phải dùng WordPress.org.

WordPress.org là miễn phí, tuy nhiên bạn phải cài đặt nó trên server của riêng bạn (cái này không miễn phí, nhưng có không hề đắt nếu bạn dùng một dịch vụ như GoDaddy.com). Tôi chưa thực sự nghiên cứu cái này, nhưng tôi nghĩ việc tùy nghi sử dụng WordPress.com hay dùng GoDaddy.com để có được một tên miền và các dịch vụ host sẽ nằm vào khoảng 100USD năm (nếu một độc giả hiểu biết nào đọc bài này, có thể đính chính lại nếu tôi sai).

Giá đó đắt đối với một sinh viên nghèo, nhưng không quá đắt cho một cơ quan. Cuối cùng, nhiều cơ quan đã có miền server [riêng], trong trường hợp nào, họ cũng có thể dùng WordPress.org trên server hiện có của họ.

dvsktt

Vì vậy, quay trở lại các bản dịch tiếng Việt, cái tôi cần làm để khiến cho tri thức con người được nâng cao là tạo ra một trang dành cho “những bản dịch sống động” (tức là, những bản dịch “sống” bởi chúng luôn luôn có thể được cập nhật bởi những người để lại những lời bình luận) của những công trình lịch sử của Việt Nam. Hình ảnh trên đây là một ví dụ về diện mạo tương lai của nó.

Tôi không chắc liệu nó có khiến các nhà xuất bản tức giận hay không (trên thực tế, người ta đã có thể dễ dàng tìm thấy những bản dịch tiếng Việt trên mạng…) nhưng tôi nghĩ rằng nó thực sự có thể hỗ trợ các nhà xuất bản.

Bằng cách nào? Như thế này này:

Bạn đưa nguyên bản Đại Việt sử kí toàn thư và bản dịch tiếng Việt hiện đại trên một trang WordPress có dùng CommentPress. Bạn để cho mọi người bình luận về bản dịch đó chừng ít năm.

Rồi bạn để ai đó, hoặc một nhóm người, xem xét những bình luận đó, và rồi bạn “cập nhật” phiên bản Đại Việt sử kí toàn thư hiện tồn và xuất bản thành một “Phiên bản cập nhật, mới, 2015”!!!

Điều đó sẽ khiến cho phiên bản in của cuốn sách lôi cuốn hơn, và việc biên tập được hoàn thành miễn phí, bởi vì nó là “nguồn chung”. Cái giá duy nhất sẽ nằm trong việc mượn ai đó xem xét toàn bộ các bình luận và nguồn nhập vào để thấy những thay đổi mà họ chấp nhận.

Một “bản dịch sống động” và một bản dịch dưới dạng in hay ebook nên để ở khả năng cùng tồn tại. Sẽ là thú vị khi đọc một cuốn sách hay ebook hơn nhiều so với đọc một  văn bản với nhiều ngôn ngữ và bình luận. Tuy nhiên, với mục đích học thuật, những văn bản đa ngữ là rất quan trọng. Và sẽ là đặc biệt giá trị khi có thể thấy những bình luận mà mọi người viết, ở đó họ đề nghị nhiều bản dịch chính xác hơn (chẳng hạn những người như Trần Quang D Dức sẽ bình luận ở những đoạn có lỗi trong các bản dịch [các tư liệu] viết về trang phục).

Thư viện Quốc gia Việt Nam và Quỹ Bảo tồn chữ Nôm Việt Nam đã tạo ra một phiên bản đa ngữ của Đại Việt sử kí toàn thư, nhưng nó “đóng băng trong thời gian”. Những gì sai lầm trong bản dịch đó không thể thay đổi được.

Chúng ta nên có khả năng thay đổi những lỗi như thế, và để làm như vậy bằng một cách khiến cho người khác có thể dễ dàng thấy được những biến đổi (hơn là xuất bản chúng dưới dạng những cuốn sách mà mọi người có thể không bao giờ gặp). Giờ đây chúng ta có thể dễ dàng làm điều đó. Tất cả những gì chúng ta cần, đối với ai đó hay tổ chức nào đó, là hướng dẫn và thực hiện nó.

Nguồn: http://leminhkhai.wordpress.com/2013/06/03/creating-living-translations-for-vietnamese-history/

Có “mục đích” gì với blog này không?

17 Jun

Có “mục đích” gì với blog này không?

By Le Minh Khai

Người dịch: Hoa Quốc Văn

Tôi đoán tôi sẽ nói “đôi khi”

Nếu có một mục đích nào đó cho blog này thì đó là để chống lại những ảnh hưởng tiêu cực của chủ nghĩa dân tộc trong các công trình sử học. Đó là “mục tiêu” mà phần lớn các entry trong blog  này nhắm vào.

Nếu ai không quen với chủ đề về ảnh hưởng tiêu cực của chủ nghĩa dân tộc đối với trước thuật sử học, thì có một chỗ để bắt đầu tự làm quen với chủ đề này là trang Wikipedia về “Sử học và Chủ nghĩa dân tộc” (Tôi không thường khuyến khích đọc Wikipedia, nhưng bài đó thì tốt)

Cũng có một danh sách những thứ cần đọc rộng hơn, tôi đính theo dưới đây, đưa lại một cảm quan về công việc đã được hoàn thành với chủ đề này. Trên thực tế, số lượng các bài báo và cuốn sách về chủ đề này đã được xuất bản trong 30 năm trở lại đây ở phương Tây có lẽ lên tới  con số hàng nghìn.

Chẳng hạn, với bất cws ai học hệ sau đại học (theo hệ thống Liên hiệp anh) hay đại học (theo hệ thống Hoa Kỳ) ở Châu Âu, Bắc Mỹ hay Australia, những khái niệm mà blog này quan tâm nên trở thành rất quen thuộc. Thực vậy, có một khối các khóa học ở vô số trường đại học được dành cho chủ đề về chủ nghĩa dân tộc và các cách thức ảnh hưởng khác nhau của nó lên các xã hội hiện đại.

Tuy nhiên, đối với những người ở những nơi mà blog này hướng tới, vấn đề này không thực sự đơn giản, khi chủ đề về ảnh hưởng tiêu cực của chủ nghĩa dân tộc đối với nền sử học đã không nhận được sự chú ý nhiều (có lẽ cá nhân thì có nhưng in ấn công khai thì không). Thực tế là, chủ nghĩa dân tộc vẫn tạo ra những ảnh hưởng đáng chú ý đối với học thuật (ở những mức độ khác nhau và bằng các cách thức khác nhau) xuyên qua không chỉ nhiều nước Đông Nam Á mà còn ở một số phần [khác] của châu Á.

“Mục đích” của nhiều entry trong blog này là nhằm chỉ ra điều đó.

Và đây là danh sách [tài liệu cần] đọc từ trang Wikipedia đươc đề cập ở trên (ai đó lập danh sách này có vẻ như có hứng thú với khảo cổ học, một lĩnh vực cũng chịu ảnh hưởng sâu sắc của chủ nghĩa dân tộc):

Benedict Anderson, Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism (Verso, 1991 [2nd ed.]).

George C. Bond and Angela Gilliam, eds., Social Construction of the Past: Representation as Power (Routledge, 1994).

Margarita Díaz-Andreu, A World History of Nineteenth-Century Archaeology: Nationalism, Colonialism and the Past (Oxford University Press, 2007).

Margarita Díaz-Andreu and Tim Champion, eds., Nationalism and Archaeology in Europe (Westview Press, 1996).

Marc Ferro, The Use and Abuse of History: Or How the Past Is Taught to Children(Routledge, 2003).

Patrick J. Geary, The Myth of Nations: The Medieval Origins of Europe (Princeton University Press, 2002).

Ernest Gellner, Nations and Nationalism (Cornell University Press, 1983).

Eric J. Hobsbawm, Nations and Nationalism Since 1780 (Cambridge University Press, 1992).

Eric J. Hobsbawm and Terence Ranger, eds.. The Invention of Tradition(Cambridge University Press, 1992).

Philip L. Kohl, “Nationalism and Archaeology: On the Constructions of Nations and the Reconstructions of the Remote Past,” Annual Review of Anthropology 27(1998): 223-246.

Anthony D. Smith, The Ethnic Origins of Nations (Blackwell Publishers, 1988).

Ronald Grigor Suny, “Constructing Primordialism: Old Histories for New Nations,”The Journal of Modern History 73.4 (2001): 862-896.

Michael Bergunder, “Contested Past: Anti-Brahmanical and Hindu Nationalist Reconstructions of Indian Prehistory,” Historiographia Linguistica 31.1 (2004): 59-104.

Garrett G. Fagan, ed.), Archaeological Fantasies: How Pseudoarchaeology Misrepresents the Past and Misleads the Public (Routledge, 2006).

Philip L. Kohl and Clare Fawcett, eds., Nationalism, Politics and the Practice of Archaeology (Cambridge University Press, 1996).

Bruce Lincoln, Theorizing Myth: Narrative, Ideology, and Scholarship (University Of Chicago Press, 2000).

Nguồn: http://leminhkhai.wordpress.com/2012/09/12/is-there-a-purpose-to-this-blog/

Việc phê bình các chuyên khảo, Bách khoa thư và Luận án

16 Jun

Việc phê bình các chuyên khảo, Bách khoa thư và Luận án

By Le Minh Khai

Người dịch: Hoa Quốc Văn

 

Tôi vừa ở vào hoàn cảnh ngỡ ngàng trước những gì tôi thấy là hiểu biết gần như bách khoa của nhiều học giả Việt Nam về các học giả Việt Nam khác. Người ta có thể nói cho bạn chính xác ai đã công bố cái gì, năm nào, và với nhà xuất bản nào,…

Ở một số nước phương Tây, các học giả phải biết về công trình của các học giả đồng nghiệp. Nhưng có nhiều học giả không thể nói với bạn về năm xuất bản của một cuốn sách (mặc dù họ thường có thể nhớ khoảng thời gian đại thể), và người ta có thể không nhớ tiêu đề chính xác hoặc nhà xuất bản nào đã xuất bản nó. Nhưng điều người ta sẽ nhớ, là lập luận mà tác giả đưa ra, và liệu tác giả có thành công hay không khi đưa ra lập luận của mình.

Tôi đang nghĩ về điều này khi tôi đọc một số bài điểm sách mà một số học giả Việt Nam viết về các công trình của các học giả Việt Nam khác. Không có bài điểm sách nào mà ở đó tôi có thể tìm thấy ai đó bàn về lập luận của tác giả cuốn sách. Thay vào đó, những gì tôi thấy là những người điểm sách phê bình những chi tiết trong các cuốn sách (và bằng sự mở rộng, người ấy ngụ ý rằng những cuốn sách đó không tốt).

Nếu một tác giả đưa ra một lập luận trong một cuốn sách, có thể tác giả đã mắc sai lầm ở một vài chi tiết nào đó, nhưng lập luận vẫn đứng vững. Những lỗi chi tiết chỉ trở thành một vấn đề thực sự khi chúng xói mòn lập luận.

Dĩ nhiên, chúng ta muốn đọc những cuốn sách không mắc lỗi. Nhưng điều chúng ta thực sự muốn xem là những cuốn sách đưa ra một dạng luận điểm nào đó, đẩy một kiểu luận điểm nào đó tiến lên phía trước, nhờ vậy chúng ta có thể đạt được sự hiểu biết tốt hơn về quá khứ. Điều đó có thể được thực hiện thành công dù với vài chi tiết lỗi (khi và chỉ khi những lỗi đó không làm suy yếu toàn bộ lập luận).

Phải nói là, tôi đoán có một dạng sách mà chúng ta không muốn thấy lỗi nào trong đó, và đó là một công trình tham khảo như một cuốn bách khoa thư chẳng hạn. Ý tưởng đằng sau một cuốn bách khoa thư là: nó được cho là đáng tin cậy 100% (tất nhiên thực tế chưa hẳn như vậy…), và nó là một công trình mà chúng ta có tin cậy ở tính chính xác.

Về mặt cá nhân, tôi không thích đọc những gì tôi biết rồi. Tôi thích đọc những chuyên khảo (tức những cuốn sách chuyên môn hoá) trong đó đưa ra một lập luận mới, ngay cả khi chúng có một số chi tiết lỗi. Lập luận là điều thú vị. Ai quan tâm đến những chi tiết (khi những lỗi trong các chi tiết đó không làm suy yếu lập luận) cơ chứ?

Ít tháng trước, tôi bắt đầu biết về website này, ở đó có “những bài điểm thân thiện, không chỉ trích các luận án được bảo vệ gần đây”. Ý tưởng đằng sau đó là để cho người ta bàn bạc về những luận án mà không bị phủ định, và để chỉ ra luận điểm cơ bản của một luận án, vị trí nó đạt được trong lịch sử vấn đề nó nghiên cứu, cũng như đóng góp của nó lĩnh vực của mình.

Tôi nghĩ rằng đây là một khái niệm thú vị. Tuy nhiên, trên thực tế, có những luận án (và những cuốn sách) không đứng riêng rẽ, và không cung cấp chứng cứ củng cố luận điểm chính của nó. Tôi không chắc liệu có bất kì luận án nào như thế đang được điểm trên trang web này hay không. Nếu có, thì đó là dạng có vấn đề.

Nhưng dù sao, cái hay của trang web này là từ việc đọc các bài điểm sách, ai đó có thể nhận được một cảm giác tốt về những kiểu lập luận mà người ta đang đưa ra trong các lĩnh vực khác nhau ở một thời điểm nhất định. Điều đó rất có giá trị. Càng có giá trị hơn, tôi cho, là việc tìm ra rằng niên đại của dòng thứ ba ở trang 84 [của một luận án?] là không chính xác.

Nguồn: http://leminhkhai.wordpress.com/2013/05/30/critiquing-monographs-encyclopedias-and-dissertations/

Giải cấu trúc huyền thoại về thời cổ đại của quốc gia/dân tộc Việt Nam

15 Jun

Giải cấu trúc huyền thoại về thời cổ đại của quốc gia/dân tộc Việt Nam

By Le Minh Khai

Người dịch: Hoa Quốc Văn

 

Tạp chí trực tuyến Chinese Southern Diaspora Studies gần đây vừa công bố hai bài báo liên quan đến thời kì “Việt Nam” dưới sự cai trị của “Trung Hoa”.

Bài “Trước “người Trung Hoa” và “người Việt Nam” ở Đồng bằng sông Hồng: Giai đoạn Hán Đường” của Michael Churchman xem xét những chứng cớ văn bản về giai đoạn này và cho rằng không có nhóm người nào được đề cập đến ở giai đoạn này phù hợp với hiểu biết của chúng ta về các khái niệm “người Việt Nam” và “người Trung Hoa” [ngày nay]. Theo đó, lập luận của ông là không có “người Trung Hoa” và “người Việt Nam” [ở giai đoạn Hán – Đường]. Đây là một lập luận mà Charles Holcombe cũng đã đưa ra. Tuy nhiên, bài báo của Churchman xem xét vấn đề này chi tiết hơn.

Rồi có một bài báo về ngôn ngữ học của John Phan, “Tái hình dung An Nam: Một phân tích mới về sự tiếp xúc về ngôn ngữ Hán – Việt – Mường”. Phan cho rằng ngôn ngữ Việt Nam xuất hiện khi những người nói phương ngữ Trung Hoa ở địa phương, ông gọi là “người Trung Hoa giữa người An Nam”, chuyển sang nói một dị bản của tiếng Việt Mường vào khoảng thời nhà Đường (618 – 907). Trước thời điểm này, ông cho rằng, có một phiên bản khác của các ngôn ngữ/phương ngữ đã được sử dụng ở Đồng bằng sông Hồng, và phần nhiều trong số chúng đã kế thừa các từ ngữ từ Hán ngữ. Tuy nhiên, sự chuyển hướng bởi những người nói tiếng Trung Hoa sang việc sử dụng một dị bản của tiếng Việt – Mường dẫn đến những thay đổi lớn lao trong ngôn ngữ/phương ngữ đó (Tôi không phải nhà ngôn ngữ học, nhưng tôi nghĩ tôi cho lập luận của ông là đúng đắn).

Những nghiên cứu này rất hữu ích trong việc giải cấu trúc về huyền thoại thời cổ đại về quốc gia/dân tộc Việt Nam.

Các bài báo có thể xem tại đây:

http://csds.anu.edu.au/volume_4_2010/contents.php

Nguồn: http://leminhkhai.wordpress.com/2011/02/23/deconstructing-the-myth-of-the-antiquity-of-the-vietnamese-nation/

%d bloggers like this: