Tìm hiểu VN qua những… bài thơ đi sứ

19 Sep

Tìm hiểu VN qua những… bài thơ đi sứ

ImageBìa cuốn sách
“Đi qua những cột đồng”

Liam C. Kelley, giảng viên Trường Đại học Hawaii, là tác giả cuốn Beyond The Bronze Pillars (Đi qua những cột đồng), khảo cứu về những bài thơ đi sứ của VN, vừa xuất bản tại Mỹ năm 2005. Ông cho biết vài nét về cuốn sách này.

+ Một nhà nghiên cứu Mỹ tìm hiểu VN qua những bài thơ đi sứ của VN. Xuất phát từ đâu ông có ý tưởng độc đáo đó?

– Vì những bài thơ ấy rất khác với những điều mà các học giả Mỹ vẫn nghĩ.

+ Ông có thể nói cụ thể hơn?

– Ở Mỹ, các học giả nghiên cứu về VN nhiều nhất vào những thập kỷ 60 và 70 của thế kỷ trước, tức là trong giai đoạn chiến tranh.

Những người Mỹ đầu tiên nghiên cứu lịch sử VN vẫn quan niệm người VN đi theo tinh thần dân tộc chủ nghĩa, tức là giữ văn hóa riêng của mình, bởi lẽ họ thường xuyên phải chống lại nạn ngoại xâm. Và tư tưởng này là yếu tố rất quan trọng giúp người VN đoàn kết lại để chống Mỹ.

Xuất phát từ quan niệm đó, sách và bài viết của các học giả Mỹ thường hay xoay quanh chủ đề người Việt chống lại ảnh hưởng của nền văn hóa Trung Quốc.

Ban đầu tôi cũng nghĩ như vậy. Vì thế khi phát hiện ra những tài liệu gọi là thơ đi sứ, tôi hình dung nếu người VN mang tư tưởng ấy, ắt họ phải biểu hiện ra trong những bài thơ mà họ làm khi đi sứ sang Trung Quốc. Nhưng thực tế lại không phải như vậy.

+ Vậy ông thấy những bài thơ đó như thế nào?

– Tôi thực sự ngạc nhiên khi thấy trong những bài thơ này dường như không có một thái độ kỳ thị hay phản ứng theo lối dân tộc chủ nghĩa như các học giả Mỹ vẫn nghĩ.

Ngược lại, trong các bài thơ đó, người Việt đi sứ thậm chí coi văn hóa Trung Quốc cũng là văn hóa của VN.

Các vị sứ giả VN, thường là các nhà Nho, cũng đọc Kinh Thi, mặc phẩm phục giống Trung Quốc. Họ đến Bắc Kinh, gặp những người Hàn Quốc, Nhật Bản và nói rằng tất cả đều là người một nhà, ít thấy nói đến văn hóa riêng của mình.

Tuy những người đi sứ chỉ là một nhóm người, không thể đại diện cho toàn bộ dân tộc VN, song trong một chừng mực nào đấy, những bài thơ đi sứ đã cho thấy một thái độ rất khác của người Việt đối với văn hóa Trung Quốc, ngược hoàn toàn với quan niệm của người Mỹ trước đây.

Do vậy, tôi quyết định thử nghiên cứu VN bắt đầu từ những bài thơ đó với hy vọng giúp giới học giả Mỹ thay đổi phần nào cách nhìn nhận trong vấn đề này.

+ Ông vừa có một cuộc thuyết trình tại Viện Hán Nôm (Hà Nội) về “quan niệm địa lý Việt Nam thời phong kiến trong đó chính ông đề cập đến bài thơ Nam quốc sơn hà, và ông rất chú trọng đến chữ “thiên thư” trong bài thơ này. Theo ông đấy không phải là lòng tự tôn dân tộc sao?

– Có chứ, có điều tôi không thấy những bài thơ mạnh mẽ như vậy trong các tập thơ đi sứ. Nhưng tôi lại thấy lòng tự tôn dân tộc của người VN trong các bản dịch thơ đi sứ đó. Trong buổi thuyết trình đó, tôi đã tiếp thu được rất nhiều điều bổ ích từ phía những thính giả. Họ đã bổ sung cho tôi rất nhiều kiến thức để tôi tiếp tục nghiên cứu vấn đề mà tôi đề cập.

+ Ông nghiên cứu văn hóa VN bằng cả chữ Hán và chữ Quốc ngữ?

– Trước kia, tôi quan tâm đến Trung Quốc và có kế hoạch nghiên cứu về những người Trung Quốc ở Đông – Nam Á. Nhưng Trung Quốc thì quá rộng lớn.

Sau đó tôi được biết rằng, trước thế kỷ 20, người VN dùng chữ Hán. Có người nói với tôi là ở VN có rất nhiều tài liệu chữ Hán vì VN chịu nhiều ảnh hưởng của văn hóa Trung Hoa, nhưng lại là một đất nước rất khác biệt so vái các nước khác ở châu Á. Tôi nghĩ rằng đó là một điều rất thú vị, vậy thì tại sao lại không tìm hiểu nó. Nên tôi bắt đầu học tiếng Việt cách đây sáu năm ở Hawaii.

+ Còn tên cuốn sách, Đi qua những cột đồng, có nghĩa là thế nào?

– Người VN và người Trung Quốc đều biết đến truyền thuyết về việc Mã Viện dựng một cây cột đồng sau đó đọc thần chú để lập ra một biên giới. Sau đó cả người VN và Trung Quốc đã nói rất nhiều về chiếc cột đồng này nhưng không biết nó nằm ở đâu cả. Do đó tôi xem nó như biểu tượng của một biên giới, và người đi sứ phải vượt qua. Đấy chỉ là một cách ví von.

+ Xin cám ơn ông!

Theo Thể thao và Văn hóa

Nguồn: http://giaitri.vnexpress.net/tin-tuc/sach/lang-van/tim-hieu-vn-qua-nhung-bai-tho-di-su-2141442.html

Tìm hiểu Việt Nam qua thơ đi sứ
Cuốn sách nghiên cứu về các bài thơ đi sứ của trí thức Việt Nam

Một cuốn sách nghiên cứu mới phân tích những bài thơ của các sứ thần Việt Nam đi sang triều đình Minh, Thanh vừa được ấn hành vào năm 2005.

Beyond The Bronze Pillars (Bên kia những cột đồng) của Liam C. Kelley, giảng viên Trường Đại học Hawaii, tập trung vào một khía cạnh trong quan hệ Việt – Trung mà lâu nay ít được để ý.

Những bài thơ nhắc đến trong cuốn sách được viết bởi các trí thức tinh hoa của Việt Nam, những người được chọn đi đến Bắc triều với tư cách sứ giả ngoại giao.

Tác giả Liam C. Kelley đưa người đọc qua các chặng của sứ thần, từ lúc được chọn, khởi hành, đi qua các danh thắng và có mặt trước triều đình Trung Hoa.

Phân tích các bài thơ đi sứ này, tác giả cho thấy những trí thức Việt Nam có một cảm giác mình là thành viên tham gia vào ‘văn hiến chi bang’, vào không gian văn hóa của Trung Hoa.

Kelley chứng tỏ niềm vui chân thành mà đa số các sứ thần cảm nhận khi được chọn, một cảm giác mà họ tiếp tục có khi đi qua những danh thắng, khi lần đầu tiên đứng bên những Hoàng hạc lâu, Tây hồ mà thuở thiếu thời họ chỉ biết tới qua văn chương.

Kelley nhấn mạnh rằng những sứ thần được chọn không phải là người bình thường. Trong số những người được học hành ở Việt Nam, chỉ có một thiểu số là thành đạt trong các kì thi để làm quan.

Quan điểm chính của Kelley là những trí thức này cảm thấy truyền thống văn hóa họ chia sẻ và yêu quý cũng chính là văn hóa Trung Hoa.

Điểm gây tranh cãi hơn cả là khi tác giả nhấn mạnh không có sự khác biệt lớn giữa văn hóa Trung Hoa và Việt Nam.

Theo Kelley, trong cách viết về Việt Nam từ mấy chục năm qua, “đã có một xu hướng mạnh mẽ ủng hộ một sự phân chia quan trọng giữa văn hóa Việt Nam và Trung Quốc.”

“Ngoài ra, khi thảo luận sự tương tác của hai nền văn hóa, nhiều học giả có xu hướng dành ưu tiên cho phía Việt Nam.”

“Các tài liệu ở đây (bài thơ đi sứ) nói trực tiếp về quan hệ Trung – Việt, và chúng không nói gì về xung đột hay đối nghịch. Chúng không bộc lộ bất kì cảm giác nào về sự kháng cự chống Trung Quốc, mà lại mô tả một sự khẳng định toàn diện về một trật tự thế giới mà quan hệ triều cống dựa vào và về vị trí phụ của Việt Nam trong thế giới ấy.”

Trong bài điểm sách đăng trên tạp chí Journal of Southeast Asian Studies, giáo sư Keith Taylor, đại học Cornell, nhận xét nếu đã cho rằng các sứ thần – trí thức Việt Nam chỉ là thiểu số, thì khó chấp nhận rằng những tình cảm trong các bài thơ của họ lại đại diện cho cả dân tộc và văn hóa Việt Nam.

“Tác giả bỏ qua mọi mâu thuẫn giữa không gian thơ đi sứ và không gian mà đa số người Việt Nam đã sống.”

Theo nhận xét của giáo sư Keith Taylor, cuốn sách của Liam C. Kelley là một sự đóng góp quý giúp tăng hiểu biết về lịch sử và văn hóa Việt Nam. Nhưng việc Kelley nhấn mạnh đến ưu thế vượt trội của văn hóa Trung Hoa trong tâm thức người Việt lại làm hạn chế, chứ không mở rộng, cách hiểu về Việt Nam.

http://www.bbc.co.uk/vietnamese/culturesport/story/2006/03/060320_kelley_review.shtml

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: