Gia Long hậu duệ nhà Minh

21 Sep

Gia Long hậu duệ của nhà Minh

By Le Minh Khai

Người dịch: Hoa Quốc Văn

 

Hôm qua, một học giả trẻ thông minh có ướm hỏi tôi một ý tưởng mà anh ấp ủ về việc tại sao triều Nguyễn lại tự coi mình và một bộ phận dân chúng khác trong vương quốc là người Hán.

Anh chỉ ra rằng khi người Mãn Châu xâm chiếm Trung Hoa và thiết lập triều Thanh, khái niệm Hán trở thành một khái niệm quan trọng để phân biệt người Trung Hoa với người Mãn Châu. Anh cũng chỉ ra rằng những người như người Triều Tiên đã xem thường người Mãn Châu, cho họ là dân man di, và tự xem họ là những người duy trì văn hoá triều Minh, triều đại mà người Mãn Châu đã lật đổ.

Những luận điểm này không phải bây giờ mới được biết đến. Trong cuốn Nhìn lại Nho giáo: Quá khứ và hiện tại ở Trung Hoa, Nhật Bản, Triều Tiên và Việt Nam, chẳng hạn, những soạn giả đã bàn một chút về điều này trong lời dẫn nhập của họ, và cho rằng ở những giai đoạn mà Trung Hoa bị “di địch” cai trị, như người Mông Cổ và Mãn Châu, các trí thức ở những nơi như Triều Tiên, Nhật Bản và Việt Nam “thực sự đã tranh cãi về vị thế trung tâm của ‘Trung Hoa’” (tr.5).

Tôi nghĩ việc nói rằng họ tranh cãi về vị thế trung tâm của Vương Quốc Trung Tâm là một sự cường điệu, nhưng họ dứt khoát lấy làm tự hào trước thực tế là họ đã duy trì các nghi lễ và mặc các trang phục biểu thị truyền thống “đích thực” của giới tinh hoa có học [nho/ru 儒].

Triều Tiên đã được ghi nhận là một vị dụ đặc biệt rõ  ràng về trường hợp này. Điều mà vị học giả trẻ này chỉ ra cho tôi ngày hôm qua, tuy thế, lại là một phát hiện rằng vua Gia Long đã nghĩ theo cách ấy.
Image

Ở cuối thế kỉ XVIII, John Barrow đã tham gia một phái bộ đến đế chế Thanh do George Macartnay dẫn đầu, Trong suốt hành trình những thành viên của phái bộ đã đến Nam Kì, và Barrow sau đó đã xuất bản một tập ghi chép về chuyến viếng thăm này với tiêu đề, Chuyến du hành tới xứ Nam Kì (có ở đây).

Trong khi ở Nam Kì, Barrow đã học được rất nhiều về “Caung-shung” (Cảnh Hưng). Đây là cách mà Gia Long được biết đến lúc bấy giờ, khi ông vẫn theo niên hiệu của nhà Lê – Cảnh Hưng 景興 , niên hiệu trở thành Caung-shung” đối với người phương Tây.

Barrow viết rất dài về Caung-shung, và thậm chí còn đưa ra cả ghi chép về lịch trình hàng ngày của ông. Trong khi nói về thói quen ăn uống của ông, Barrow khẳng định như sau:

“Giống như một hậu duệ Trung Hoa đích thực, như ông tự hào, của hoàng tộc nhà Minh, ông thường ăn một mình, không cho phép vợ hay bất kì thành viên nào khác trong họ tộc được ngồi cùng bàn với mình”.

Vậy là theo Barrow, Gia Long tin rằng ông được thừa kế từ triều Minh. Liệu có gì bị thất lạc trong quá trình dịch thuật ở đây chăng? Hay Barrow bị điên?

Image

Trên thực tế, đối với tôi điều này có nhiều ý nghĩa. Chúng ta biết rằng nhà Minh được xem là hợp pháp hơn nhà Thanh trong con mắt của các thành viên giới tinh hoa ở khu vực này (giống như trường hợp ở Triều Tiên), và biết rằng nhiều quý tộc nhà Minh đã chạy đến Đồng bằng sông Mekong từ trước đó, tôi nghĩ hoàn toàn hợp lí khi Gia Long tự nghĩ về mình theo cách đó.

Điều này không có nghĩa là Gia Long nghĩ rằng ông đang phục hưng lại triều Minh khi ông giành được quyền lực, mà có lẽ nó có nghĩa là ông nghĩ rằng ông đang phục dựng lại một thế giới văn hoá mà nhà Minh đã từng là trung tâm của thế giới đó, và nhà Lê đã từng tham gia vào đó, và nhà Tây Sơn đã phá huỷ nó.

Thế giới văn hoá này là cái mà nhiều người lúc bấy giờ xem là thế giới văn hoá Hán, với chữ “Hán” ở đây chỉ không phải một nhóm sắc tộc mà là một nhóm văn hoá, một nhóm bị bắt phải bảo vệ căn cước của nó khi có một nhóm khác với nó – tộc Mãn Châu – đã xâm phạm vào thế giới của nó.

Theo nghĩa hẹp, nhóm văn hoá Hán bắt đầu bị chi phối bởi những kẻ di địch trong khu vực ngày nay là Trung Hoa, nhưng ở thế kỉ XIX, như những trích dẫn trong entry dưới đây đã chỉ ra, nhóm văn hoá Hán vẫn còn hưng thịnh và nhiều người thậm chí còn có khả năng “trở thành” Hán ở khu vực mà ngày nay là Việt Nam.

Vì điếu đó, họ chắc chắn hàm ơn Caung-shung… đó là hậu duệ vĩ đại của hoàng tộc Minh, những người luôn ăn một mình.

Nguồn: http://leminhkhai.wordpress.com/2013/02/22/gia-long-the-ming-descendant/

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: