Các tiết phụ An Nam của những ông chồng Quý Châu ở thế kỉ XVI

13 Nov

Các tiết phụ An Nam của những ông chồng Quý Châu ở thế kỉ XVI

By Le Minh Khai

Người dịch: Hoa Quốc Văn

Tôi đã từng lục tìm loanh quanh trong một phiên bản có thể search được của bộ Cô kim đồ thư tập thành, một tuyển tập có tính bách khoa thư các văn bản được sáng tác dưới thời hoàng đế Khang Hi, Ung Chính nhà Thanh và hoàn thành năm 1725.

Tôi đã tìm từ khoá “người An Nam”.

Bốn ghi chép lập tức xuất hiện nói về các tiết phụ An Nam của những người đàn ông Quý Châu. Nguồn được dẫn của thông tin này là cuốn Quý Châu thông chí.

Từ văn bản này chúng ta được biết về bà Tống, người đã thề không bao giờ tái giá sau khi chồng bà chết. Bà chịu đựng khổ đau cho đến khi chết ở tuổi 89.

Chúng ta cũng được biết về bà Dương. Kết hôn ở tuổi 16, chồng bà đã đuổi bà đi, nhưng 2 năm sau ông ta hối hận lại đưa bà về. Bà sinh một đứa con trai, rồi chồng bà mất. Tuy nhiên, bà vẫn tận tâm với gia đình đó cho đến khi chết ở tuổi ngoài 70.

Image

Rồi có một câu chuyện tương tự về một bà Tống khác, người có chồng chết khi bà mới 20 tuổi và một bà Tiêu có chồng khứ thế khi bà mới 29. Cả hai người phụ nữ này vẫn chung thuỷ với kí ức về người chồng của họ và không tái giá.

Image

Những người phụ nữ này có vẻ đã sống ở thế kỉ XVI, và hai trong số họ được triều Minh tôn vinh vì sự chung thuỷ của mình.

Ngày nay, hôn nhân xuyên quốc gia là một phần của thế giới toàn cầu hoá chúng ta, và phần nhiều trong chúng ta có lẽ nghĩ về điều này như một cái gì đó mới mẻ. Tuy nhiên, nhìn vào cuốn Quý Châu thông chí thời Minh, chúng ta có thể thấy rằng điều đó đã từng xảy ra từ lâu lắm rồi.

Tuy nhiên, tôi ngờ (và hi vọng) rằng cái cách sống mà một người thiếu phụ ngày nay quyết định lựa chọn sau khi chồng của cô ta chết sẽ khác cách sống ở thế kỉ XVI.

Nguồn: http://leminhkhai.wordpress.com/2013/11/12/the-loyal-an-nam-wives-of-guizhou-men-in-the-sixteenth-century/

Bonus:

Sai lầm của LE MINH KHAI về “người An Nam”.
Phạm Hoàng Quân

Trong bài viết trên đây, tác giả đã sơ suất khi xác định “An Nam nhân” (trong nguyên tác viết 安南人) là người An Nam Giao Chỉ (Đại Việt/ 大越).
Thật ra, hồi thời Minh, An Nam là địa danh của vài nơi ở các tỉnh Quý Châu và Vân Nam.

An Nam vệ (安南 衛), tức An Nam vệ chỉ huy sứ ty (安南衛指揮使司) thuộc tỉnh Quý Châu, Vệ này đông giáp Trấn Ninh châu (鎭寧 州), tây giáp Phổ An châu (普安州) bắc giáp Quý Châu Tuyên uý ty (貴州 宣慰司), nam giáp An Long ty (安隆 司) của tỉnh Quảng Tây, địa phương này gồm một vệ (An Nam vệ) và một châu (Vĩnh Ninh châu/ 永寧 州), lỵ sở gọi là An Nam thành. Theo Cố Tổ Vũ trong “Độc sử phương dư kỷ yếu”
(顧祖禹-讀史方輿紀要), “xưa đây là vùng đất Tây Nam Di, thời Nguyên là nơi thuộc Phổ An lộ (普安路), thời Minh năm Hồng Võ thứ 23 (1390) đặt làm An Nam vệ”. Thời Thanh đặt làm An Nam huyện thuộc Hưng Nghĩa phủ (興義府). Địa điểm lỵ sở An Nam vệ thời Minh nay đổi tên là Tình Long, là huyện lỵ của huyện Tình Long (Qing long/ 晴隆 ), thuộc Kiềm Tây Nam Bố Y tộc Miêu tộc Tự trị châu (黔西南布依族苗族自治 州), tỉnh Quý Châu.

An Nam sở (安南 所), tức An Nam Thủ ngự thiên hộ sở (安南守禦千户所), thuộc Phổ An châu (普安 州), tỉnh Quý Châu. Sở này là nơi rất gần An Nam vệ (nói trên), đặt năm Hồng Võ thứ 22 (1389). An Nam sở nay đổi tên là Phổ An, là huyện lỵ của huyện Phổ An (Pu an/ 普安) thuộc Kiềm Tây Nam Bố Y tộc Miêu tộc Tự trị châu (黔西南布依族 苗族自治州), tỉnh Quý Châu.

An Nam ty (安南 司), tức An Nam Trưởng quan ty (安南 長官司), thuộc Lâm An phủ (臨安 府) tỉnh Vân Nam (雲南). Xưa là đất Xá Tư bộ (捨資部), đầu thời Nguyên đặt làm Xá Tư thiên hộ (捨資千户), đến năm Chí Nguyên thứ 13 (1276) vì thấy đất này gần Giao Chỉ mới đặt làm An Nam đạo phòng tống quân thiên hộ (安南道防送軍千户), thuộc Lâm An phủ; đầu thời Minh đổi là Trưởng quan ty, năm Chính Đức thứ 6 (1511) nhập vào huyện Mông Tự (蒙自縣), năm Vạn Lịch thứ 10 (1582) đặt trở lại, năm Thiên Khải thứ 2 (1622) lại bỏ, nhập đất này vào Vương Lộng trưởng quan ty (王弄長官司); thời Thanh đổi gọi là An Nam lý (安南里), nhập vào Khai Hoá phủ (開化府). Nay là đất huyện Văn Sơn (文山), thuộc Văn Sơn Tráng tộc Miêu tộc Tự trị châu (文山壯族苗族 自治州), tỉnh Vân Nam. Ty này nằm ở gần cực nam của một Phủ giáp giới phía tây bắc Việt Nam.

An Nam pha (安南坡), [pha là sườn núi, không phải cơ cấu hành chánh như Vệ, Ty, Sở] thuộc Vân Nam huyện (雲南縣) Đại Lý phủ (大理 府) tỉnh Vân Nam (雲南). Cố Tổ Vũ cho biết nơi này từng thiết lập cơ quan Tuần ty, tương truyền xưa kia có lúc là lỵ sở của quận Vân Nam, người dân địa phương gọi nơi đây là Tiểu Vân Nam (小雲南). An Nam pha nay thuộc huyện Nam Hoa (南華縣), thuộc Sở Hùng Di tộc Tự trị châu (楚雄彝族 自治州), tỉnh Vân Nam.

Sở dĩ tôi phải hơi dài dòng về quá trình diễn biến các địa danh An Nam nói trên là nhằm nhân tiện dịp này làm rõ về sự trùng hợp mà có thể còn dẫn đến những sai lầm về sau, hoặc của chính tôi hoặc của những người nghiên cứu khác.
Trong bối cảnh tư liệu mà Leminhkhai (G.S L. C. Kelley) dựa vào, tức trong khoảng thời Minh (1368-1644), như ta thấy có 4 nơi mang tên An Nam, 2 nơi ở Quý Châu và 2 nơi ở Vân Nam. Các tên An Nam này đều cùng mặt chữ Hán với An Nam Đại Việt (tức đều viết là 安南). Như vậy, có tất cả là 5 trường hợp có thể nằm trong trích dẫn của Quý Châu thông chí.
Quý Châu thông chí viết:
Tống thị, An Nam nhân, Chỉ huy Tiêu Luật thê…, (họ Tống, người An Nam, vợ của Chỉ huy Tiêu Luật/ 宋氏, 安南人, 指揮蕭律妻)
Dương thị, An Nam nhân, niên thập lục quy Bá hộ Lý Tuân…, (họ Dương, người An Nam, 16 tuổi về với Bá hộ Lý Tuân/ 楊氏, 安南人, 年十六歸百户李遵)
Tống thị Vương Duy Viên thê, An Nam nhân. Niên nhị thập phu vong.., (Vợ của Vương Duy Viên họ Tống, người An Nam. Năm 20 tuổi chồng chết.. /宋氏王維垣妻, 安南人. 年二十夫亡)
Tiêu thị Đào Nhữ Long thê, An Nam nhân. Niên nhị thập cửu phu vong.., (Vợ của Đào Nhữ Long họ Tiêu, người An Nam. Năm 29 tuổi chồng chết../ 蕭氏陶汝龍妻, 安南人. 年二十九夫亡)
Cả bốn người phụ nữ “Tiết hạnh khả phong”mang hoàn cảnh đáng buồn này đều là người An Nam, nhưng tôi nhận định họ không phải là người An Nam Đại Việt. Và họ cũng không phải ở An Nam ty hay An Nam pha thuộc tỉnh Vân Nam.
Sách địa phương chí (như Quý Châu thông chí) khi viết về một nơi ngoài địa vực hành chính của mình phải theo nguyên tắc chép địa danh lớn rồi kế đến là địa danh nhỏ, như các trường hợp trên đây, nếu bà họ Tiêu ở Vân Nam thì phải chép: “Tiêu thị Đào Nhữ Long thê, Vân Nam An Nam nhân”. Hoặc nếu như bà họ Tống ở Đại Việt thì chép: “Tống thị, An Nam quốc nhân..”, tuy nhiên, đa số các biên chép thời Minh ít khi chép như vậy, mà thường dùng chữ “Giao Chỉ nhân” để chỉ con người, và dùng chữ “An Nam” để chỉ nhà nước.
Bởi bốn bà này ở ngay trong tỉnh Quý Châu nên Quý Châu thông chí chỉ chép họ là An Nam nhân, tức địa phương trực thuộc của tỉnh nhà mà thôi.
Mặc dù sai lầm nhưng suy tưởng của Leminhkhai về hôn nhân xuyên quốc gia và về thân phận “thủ tiết” của những phụ nữ cô quạnh này thật đáng được chia sẻ.

Leminhkhai:

I just got these comments from a reader who points out that there was an administrative unit in Guizhou called the An Nam vệ (安南衛) and that these women could have been from there. This makes sense to me.
Thanks for writing.

Advertisements

One Response to “Các tiết phụ An Nam của những ông chồng Quý Châu ở thế kỉ XVI”

  1. Le Minh Khai November 16, 2013 at 4:17 am #

    I just got these comments from a reader who points out that there was an administrative unit in Guizhou called the An Nam vệ (安南衛) and that these women could have been from there. This makes sense to me.
    Thanks for writing.

    Sai lầm của LE MINH KHAI về “người An Nam”.
    Phạm Hoàng Quân

    Trong bài viết trên đây, tác giả đã sơ suất khi xác định “An Nam nhân” (trong nguyên tác viết 安南人) là người An Nam Giao Chỉ (Đại Việt/ 大越).
    Thật ra, hồi thời Minh, An Nam là địa danh của vài nơi ở các tỉnh Quý Châu và Vân Nam.

    An Nam vệ (安南 衛), tức An Nam vệ chỉ huy sứ ty (安南衛指揮使司) thuộc tỉnh Quý Châu, Vệ này đông giáp Trấn Ninh châu (鎭寧 州), tây giáp Phổ An châu (普安州) bắc giáp Quý Châu Tuyên uý ty (貴州 宣慰司), nam giáp An Long ty (安隆 司) của tỉnh Quảng Tây, địa phương này gồm một vệ (An Nam vệ) và một châu (Vĩnh Ninh châu/ 永寧 州), lỵ sở gọi là An Nam thành. Theo Cố Tổ Vũ trong “Độc sử phương dư kỷ yếu”
    (顧祖禹-讀史方輿紀要), “xưa đây là vùng đất Tây Nam Di, thời Nguyên là nơi thuộc Phổ An lộ (普安路), thời Minh năm Hồng Võ thứ 23 (1390) đặt làm An Nam vệ”. Thời Thanh đặt làm An Nam huyện thuộc Hưng Nghĩa phủ (興義府). Địa điểm lỵ sở An Nam vệ thời Minh nay đổi tên là Tình Long, là huyện lỵ của huyện Tình Long (Qing long/ 晴隆 ), thuộc Kiềm Tây Nam Bố Y tộc Miêu tộc Tự trị châu (黔西南布依族苗族自治 州), tỉnh Quý Châu.

    An Nam sở (安南 所), tức An Nam Thủ ngự thiên hộ sở (安南守禦千户所), thuộc Phổ An châu (普安 州), tỉnh Quý Châu. Sở này là nơi rất gần An Nam vệ (nói trên), đặt năm Hồng Võ thứ 22 (1389). An Nam sở nay đổi tên là Phổ An, là huyện lỵ của huyện Phổ An (Pu an/ 普安) thuộc Kiềm Tây Nam Bố Y tộc Miêu tộc Tự trị châu (黔西南布依族 苗族自治州), tỉnh Quý Châu.

    An Nam ty (安南 司), tức An Nam Trưởng quan ty (安南 長官司), thuộc Lâm An phủ (臨安 府) tỉnh Vân Nam (雲南). Xưa là đất Xá Tư bộ (捨資部), đầu thời Nguyên đặt làm Xá Tư thiên hộ (捨資千户), đến năm Chí Nguyên thứ 13 (1276) vì thấy đất này gần Giao Chỉ mới đặt làm An Nam đạo phòng tống quân thiên hộ (安南道防送軍千户), thuộc Lâm An phủ; đầu thời Minh đổi là Trưởng quan ty, năm Chính Đức thứ 6 (1511) nhập vào huyện Mông Tự (蒙自縣), năm Vạn Lịch thứ 10 (1582) đặt trở lại, năm Thiên Khải thứ 2 (1622) lại bỏ, nhập đất này vào Vương Lộng trưởng quan ty (王弄長官司); thời Thanh đổi gọi là An Nam lý (安南里), nhập vào Khai Hoá phủ (開化府). Nay là đất huyện Văn Sơn (文山), thuộc Văn Sơn Tráng tộc Miêu tộc Tự trị châu (文山壯族苗族 自治州), tỉnh Vân Nam. Ty này nằm ở gần cực nam của một Phủ giáp giới phía tây bắc Việt Nam.

    An Nam pha (安南坡), [pha là sườn núi, không phải cơ cấu hành chánh như Vệ, Ty, Sở] thuộc Vân Nam huyện (雲南縣) Đại Lý phủ (大理 府) tỉnh Vân Nam (雲南). Cố Tổ Vũ cho biết nơi này từng thiết lập cơ quan Tuần ty, tương truyền xưa kia có lúc là lỵ sở của quận Vân Nam, người dân địa phương gọi nơi đây là Tiểu Vân Nam (小雲南). An Nam pha nay thuộc huyện Nam Hoa (南華縣), thuộc Sở Hùng Di tộc Tự trị châu (楚雄彝族 自治州), tỉnh Vân Nam.

    Sở dĩ tôi phải hơi dài dòng về quá trình diễn biến các địa danh An Nam nói trên là nhằm nhân tiện dịp này làm rõ về sự trùng hợp mà có thể còn dẫn đến những sai lầm về sau, hoặc của chính tôi hoặc của những người nghiên cứu khác.
    Trong bối cảnh tư liệu mà Leminhkhai (G.S L. C. Kelley) dựa vào, tức trong khoảng thời Minh (1368-1644), như ta thấy có 4 nơi mang tên An Nam, 2 nơi ở Quý Châu và 2 nơi ở Vân Nam. Các tên An Nam này đều cùng mặt chữ Hán với An Nam Đại Việt (tức đều viết là 安南). Như vậy, có tất cả là 5 trường hợp có thể nằm trong trích dẫn của Quý Châu thông chí.
    Quý Châu thông chí viết:
    Tống thị, An Nam nhân, Chỉ huy Tiêu Luật thê…, (họ Tống, người An Nam, vợ của Chỉ huy Tiêu Luật/ 宋氏, 安南人, 指揮蕭律妻)
    Dương thị, An Nam nhân, niên thập lục quy Bá hộ Lý Tuân…, (họ Dương, người An Nam, 16 tuổi về với Bá hộ Lý Tuân/ 楊氏, 安南人, 年十六歸百户李遵)
    Tống thị Vương Duy Viên thê, An Nam nhân. Niên nhị thập phu vong.., (Vợ của Vương Duy Viên họ Tống, người An Nam. Năm 20 tuổi chồng chết.. /宋氏王維垣妻, 安南人. 年二十夫亡)
    Tiêu thị Đào Nhữ Long thê, An Nam nhân. Niên nhị thập cửu phu vong.., (Vợ của Đào Nhữ Long họ Tiêu, người An Nam. Năm 29 tuổi chồng chết../ 蕭氏陶汝龍妻, 安南人. 年二十九夫亡)
    Cả bốn người phụ nữ “Tiết hạnh khả phong”mang hoàn cảnh đáng buồn này đều là người An Nam, nhưng tôi nhận định họ không phải là người An Nam Đại Việt. Và họ cũng không phải ở An Nam ty hay An Nam pha thuộc tỉnh Vân Nam.
    Sách địa phương chí (như Quý Châu thông chí) khi viết về một nơi ngoài địa vực hành chính của mình phải theo nguyên tắc chép địa danh lớn rồi kế đến là địa danh nhỏ, như các trường hợp trên đây, nếu bà họ Tiêu ở Vân Nam thì phải chép: “Tiêu thị Đào Nhữ Long thê, Vân Nam An Nam nhân”. Hoặc nếu như bà họ Tống ở Đại Việt thì chép: “Tống thị, An Nam quốc nhân..”, tuy nhiên, đa số các biên chép thời Minh ít khi chép như vậy, mà thường dùng chữ “Giao Chỉ nhân” để chỉ con người, và dùng chữ “An Nam” để chỉ nhà nước.
    Bởi bốn bà này ở ngay trong tỉnh Quý Châu nên Quý Châu thông chí chỉ chép họ là An Nam nhân, tức địa phương trực thuộc của tỉnh nhà mà thôi.
    Mặc dù sai lầm nhưng suy tưởng của Leminhkhai về hôn nhân xuyên quốc gia và về thân phận “thủ tiết” của những phụ nữ cô quạnh này thật đáng được chia sẻ.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: