Câu chuyện về 100 trứng của người Mường

3 May

Câu chuyện về 100 trứng của người Mường

Tác giả: Lê Minh Khải

Người dịch: Hoa Quốc Văn

 

Câu chuyện về Lạc Long Quân và Âu Cơ là một truyện rất nổi tiếng ở Việt Nam ngày nay. Trong truyện này, Lạc Long Quân lấy Âu Cơ và Âu Cơ đẻ ra một trăm trứng, tất cả nở thành 100 con trai. 50 người con trai theo cha xuống biển, 50 người con theo mẹ lên núi, nơi một trong số đó trở thành thủ lĩnh đầu tiên của vương quốc có tên Văn Lang.

Image

Truyện này xuất hiện lần đầu trong một truyện lớn hơn là Truyện họ Hồng Bàng ở văn bản thế kỉ XV có tiêu đề Lĩnh Nam chích quái. Có nhiều phần khác của truyện này hiển nhiên có nguồn gốc từ, hoặc được gợi ý bởi, những thông tin trong các văn bản vẫn còn lúc bấy giờ. Tuy nhiên, câu chuyện trăm trứng này không xuất hiện trong bất kì một tiền lệ văn bản nào.

Vậy nó bắt nguồn từ đâu? Nhiều học giả thế kỉ XX cho rằng nó có nguồn gốc từ các truyền thống truyền miệng của dân tộc Việt và rằng nó được truyền miệng qua hàng thế kỉ trước khi được ghi lại vào thế kỉ XV.

Hôm nay tôi đọc qua một tư liệu về “truyện trăm trứng” được học giả người Pháp là Pierre Grossin ghi lại trong công trình về dân tộc Mường tỉnh Hoà Bình xuất bản năm 1926 của ông, La Province Muong de Hoa Binh.

Image

Theo Grossin câu chuyện về “trăm trứng” của người Mường bắt đầu thế này (hiểu biết về tiếng Pháp của tôi không tuyệt lắm, đặc biệt là khi câu chuyện viết bằng văn vần – nhưng tôi nghĩ bản dịch này sát nghĩa):

“Đất này vốn không có người ở. Một ngày nọ, một cây tươi tốt có tên “Si” đứng trên núi, bị một cơn bão mạnh quật ngã. Từ đây sinh ra 2 chú chim, chúng làm tổ trong hang Hào – mà ngày nay là “Hang Ma Chung Dien” ở làng Phù Nhiên, xã Ngọc Hào, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình”.

“Chúng đẻ ra 100 quả trứng và 3 quả trong số trứng đó đáng chú ý vì kích thước của chúng và bởi chúng biến thành người. Từ đó sinh ra “Ay” và “Ua”, những người đầu tiên của tộc người thổ. 5 tháng trôi qua mà không có quả trứng nào nữa nở. Tuyệt vọng, Ay và Ua đi vào trong rừng. Hai người gặp “Dam-Cu-Cha” và “Gia-Cha-Giang” và bày tỏ sự lo lắng của mình với họ. Các bà mụ khuyên  rằng: ở loạt 50 quả trứng đầu, hãy xếp chúng xen giữa những tấm lót làm bằng cỏ thần này… Xếp xuống mặt đáy những quả trứng đang nằm trên cùng và đảo ngược chúng lại. Trong 50 ngày, 100 quả trứng sẽ nở”.

“Ay và Ua chỉ vừa kịp cảm ơn các vị thần thì họ đã mất hút vào khu rừng.

Khi trở về hang của mình, Ay và Ua nhất nhất làm theo lời khuyên của các bà tiên. 50 ngày sau, 97 quả trứng đã nở thành các tộc người khác nhau; 50 sống ở đồng bằng và 47 sống ở vùng núi. Từ đó tạo ra dân Mường, Mán, Mèo, Tho-Dan và Tho-Trang”.

“Chủng tộc” là một khái niệm phương Tây, vì vậy rõ ràng phải có những khác biệt trong cách Grossin ghi chép lại câu chuyện với cách mà người Mường ở Hoà Bình hiểu về nó.

Tuy nhiên, điều thú vị là ý niệm cốt lõi ở đây – rằng có 100 quả trứng và các tộc người nở ra từ đây đã đi về hai hướng chính (xuống đồng bằng và lên vùng núi) – giống với ý niệm cốt lõi trong câu chuyện về Lạc Long Quân và Âu Cơ.

Vậy thì có phải câu chuyện này gợi ý cho câu chuyện kia? Đây có phải là câu chuyện chung của một dân tộc đơn nhất?

Câu chuyện của người Mường này giống với các câu chuyện truyền miệng ở vùng núi của Đông Nam Á lục địa, tức là các “huyền thoại về quả bầu Mẹ” khác nhau kể về việc các tộc người khác nhau sinh ra từ các lỗ khác nhau được tạo ra trên một quả bầu như thế nào.

Image

Truyện “trăm trứng” xuất hiện trong Truyện họ Hồng Bàng, tuy vậy, lại rất khác với các huyền thoại quả bầu Mẹ khác. Trước hết, nó không có ý chỉ ra việc các tộc người khác nhau xuất hiện như thế nào, trong khi các huyền thoại quả bầu Mẹ lại có ý đó. Và thứ hai, nghệ thuật biểu trưng của nó rất Hán, với những tham chiếu đến khí âm/dương (câu chuyện đầy đủ  ở đây).

Vậy thì chúng ta phải giải thích thế nào về sự tồn tại của ý niệm cốt lõi ở hai câu chuyện này? Giả thuyết của tôi là cái mà chúng ta gọi là “nền văn hoá Việt Nam” được sáng tạo ra bởi giới tinh hoa Hán hoá vào khoảng từ thế kỉ X đến XV và rằng nó cơ bản được tạo ra trong thế đối lập với (các) nền văn hoá bản địa ở khu vực đồng bằng sông Hồng.

Giới tinh hoa Hán hoá này không dùng trống đồng. Họ không sống trong những ngôi nhà sàn. Và họ không còn xăm mình nữa.

Đồng thời, họ nhặt nhạnh những phiến mảnh của (các) nền văn hoá bản địa và biến cải chúng. Truyện trầu cau của người “Lào” được biến đổi thành một câu chuyện minh hoạ cho các phẩm chất đạo đức của Nho giáo. Và ý niệm cốt lõi trong câu chuyện trăm trứng của “người Mường” được biến cải rồi ghép vào một câu chuyện Hán hoá miêu tả dòng dõi chính thống của giới chấp chính (tôi đặt “Lào” và “Mường” trong ngoặc kép vì tôi không nghĩ rằng có những nhóm người được xác định rõ ràng trong quá khứ – họ chỉ là những cộng đồng người nói các loại ngôn ngữ khác nhau mà ta gọi là “Lào” và “Mường”).

Trải qua các thế kỉ tiếp theo, khi những người dân thường bắt đầu theo đòi ngày càng nhiều các phương thức văn hoá của giới tinh hoa, và bắt đầu tiếp thu các câu chuyện của giới tinh hoa, những sự sáng tạo văn hoá của giới tinh hoa ở thế kỉ X đến XV mới trở thành một phần thế giới của những người bình dân. Rồi với xu thế tiến tới một nền giáo dục toàn cầu ở thế kỉ XX, nền văn hoá ấy và những câu chuyện của nó mới trở thành những nhân tố cốt lõi trong sự cấu thành một dân tộc.

Nguồn: http://leminhkhai.wordpress.com/2014/03/13/the-muong-story-of-the-100-eggs/

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: