Các truyền thống truyền miệng ở Borneo và Đồng bằng sông Hồng

6 May

Các truyền thống truyền miệng ở Borneo và Đồng bằng sông Hồng

Tác giả: Lê Minh Khải

Người dịch: Hoa Quốc Văn

 

Tôi đang có một cuộc tranh luận dài (và rất hữu ích) với một số người về một văn bản cổ của Việt Nam – cuốn Lĩnh Nam chích quái liệt truyện thế kỉ XV. Chúng tôi đang bàn về việc liệu một số thông tin trong văn bản đó có nguồn gốc từ một truyền thống truyền miệng nào đó hay không.

Vấn đề là ở chỗ văn bản này được viết ở thế kỉ XV, nhưng nó khẳng định có những thông tin được lưu truyền từ thiên niên kỉ đầu trước Công lịch. Vì vậy chúng ta phải tự hỏi làm thế nào điều đó có thể xảy ra.

Trong phạm vi tôi có thể nói, cách duy nhất những thông tin đó có thể được truyền miệng qua hơn 1000 năm là nếu xã hội đó có một “truyền thống truyền miệng”. Tuy nhiên, chúng ta không có bất kì cứ liệu nào trong Lĩnh Nam chích quái liệt truyện hay bất cứ văn bản lịch sử nào khác về người Việt chứng minh rằng có một truyền thống truyền miệng ở Đồng bằng sông Hồng.

Image

Ở Đông Nam Á, có nhiều nhóm cư dân có một truyền thống truyền miệng. Có nhiều nhóm dân Dayak khác nhau ở Borneo chẳng hạn, có một truyền thống truyền miệng như thế.

Viện Đông Nam Á học ở Đại học Malaysia Sarawak đã xuất bản một số tuyển tập các truyện kể truyền miệng từ Borneo vào năm 2001. Ở một trong số chúng (về người Bidayuh), chúng ta tìm thấy những thông tin như sau:

“Các truyện kể dân gian được kể hàng đêm ở phòng trưng bày của nhà dài (botang romin), trong nhà vườn (plaman), lều trại (bori omuh), hay trong nhà lễ (baruk). Khi một câu chuyện được kể trong phòng trưng bày của nhà dài, thính giả nhiều hơn và pha tạp, bao gồm người lớn, thiếu niên nam nữ. Khi câu chuyện được kể ở nhà vườn hay lều trại, thường là do một bà già kể cho con và cháu bà ta. Khi câu chuyện được kể ở nhà lễ, thính giả bị giới hạn là các thiếu niên nam. Điều này là bởi nhà lễ được dành riêng cho các hoạt động của nam giới”.

[Robert Sulis Ridu, Ritikos Jitab and Jonas Noeb, comp., King Siliman and Other Bidayuh Folk Tales (Sarawak: Universiti MalaysiaSarawak, 2001), 1.]

Trong khi đó, dân Penan, một nhóm dân khác ở Borneo, sáng tạo ra các truyện kể gọi là suket, được kể trong nhiều bối cảnh khác nhau. Một tập truyện khác mà Viện Đông Nam Á học ở Đại học Malaysia Sarawak đã xuất bản chẳng hạn, khẳng định rằng:

“Khi một người chết đi và người ta tụ tập lại để thức thâu đêm trông coi thi thể, suket có thể được kể suốt đêm đó để yên ủi tang quyến vì cảm giác mất người thân (nevalau kenep). Chỉ có suket jian (các truyện hay) được kể vào những dịp như thế.

“Suket có thể được nói (bara’ mengete), tụng, hoặc hát (kajun).

“Khi một suket được kể, người kể chuyện bắt chước và đôi khi diễn lại một phần hành động của các nhân vật trong truyện nhằm làm cho câu chuyện hấp dẫn và thú vị hơn. Khi một suket được tụng hoặc hát (kajun), những từ nhất định được xếp cặp đôi (ipet) để tạo ra vần điệu. Việc xếp cặp đôi các từ được gọi là mipet. Mipet bổ sung vẻ đẹp cho câu chuyện”.

[Jayl Langub, Suket: Penan Folk Stories (Sarawak: Universiti MalaysiaSarawak, 2001), 2.]

Image

Điều rõ ràng từ hiện tượng này và những thông tin khác mà chúng ta có về các nhóm khác của các cư dân không biết chữ ở Đông Nam Á ((như một số nhóm Kammu) là: có những người trong các cộng đồng đó thạo kể chuyện, và: hành động kể chuyện mang tính đặc thù về văn hoá, tức là, những câu chuyện nhất định được kể ở những hoàn cảnh đặc thù nào đó.

Tuy nhiên, với Lĩnh Nam chích quái liệt truyện, chúng ta chẳng có cảm giác nào về điều này. Từ văn bản đó (hoặc bất kì văn bản nào khác như thế), chúng ta chẳng có cảm giác gì về việc có một truyền thống truyền miệng ở Đồng bằng sông Hồng.

Vậy thì, khi thiếu vắng một truyền thống như thế, làm thế nào những thông tin có thể được truyền miệng trong hơn 1000 năm?

 

Nguồn: http://leminhkhai.wordpress.com/2014/02/12/oral-traditions-on-borneo-and-in-the-red-river-delta/

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: