Nơi lịch sử và chủ quyền gặp nhau

14 May

Nơi lịch sử và chủ quyền gặp nhau

Tác giả: Lê Minh Khải

Người dịch: Hoa Quốc Văn

 

Nhiều năm qua tôi đã tránh chủ đề về các hòn đảo ở biển Đông Nam Á, một phần bởi tôi không có chung hướng tiếp cập chủ đề này với nhiều người. Bài này qua bài khác, tôi thấy các tác giả đơn thuần chỉ nắm lấy những ý tưởng hiện tại về chủ quyền rồi phóng chiếu nó vào quá khứ.

Vì vậy, chẳng hạn, nếu một tấm bản đồ ở đầu thế kỉ XIX có một đường khuyên xoanh một số hòn đảo, thì người ta sẽ diễn giải nó là một chứng cứ cho thấy các đảo đó là một phần “lãnh thổ có chủ quyền” của một quốc gia.

Image

Dĩ nhiên, vấn đề là ở chỗ khái niệm chủ quyền không tồn tại ở châu Á vào thời gian đó. Và vâng, dĩ nhiên các vương quốc có lãnh thổ và các tấm bản đồ tồn tại, nhưng không có cái gì trong đó được hình dung bằng đúng cái cách giống như ngày nay.

Thay vào đó, người ta nghĩ cái cách họ nghĩ ngày nay về mảnh đất của họ là bởi họ đã du nhập nhiều ý tưởng từ phương Tây (bao gồm khái niệm chủ quyền). Sự chuyển dịch này được minh chứng rõ đối với trường hợp Siam trong cuốn Siam Maped của Thongchai Winichakul, nhưng sự chuyển dịch tương tự cũng xảy ra ở tất cả các khu vực khác của châu Á.

Image

Hơn thế, có một mức độ phức tạp được bổ sung đến từ một thực tế là cùng lúc với việc các ý tưởng đó được giới thiệu, một nơi như Việt Nam đã chuyển từ một thực thể vương quốc tiền hiện đại thành một phần của đế quốc thực dân Pháp, thành một phần của đế chế thời chiến Nhật Bản, thành một quốc gia độc lập, tất cả điều đó có tác động đến đường biên giới lãnh thổ thực tế cũng như cách thức lãnh thổ đó được hình dung (cuốn Going Indochinese: Contesting Concepts of Space and Place in French Indochina – Đến với người Đông Dương: Tranh luận về các khái niệm không gian và vị trí ở Đông Dương thuộc Pháp của Christopher Goscha xử lí một số phương diện của chủ đề này).

Image

Và câu hỏi trở thành là: Làm thế nào bạn xác định chủ quyền ngày nay từ hệ quả của tất cả những sự thay đội về chính trị và tri thức này?

Như tôi đã nói, điều nhiều người đã và đang làm chỉ là nắm lấy hiểu biết hiện tại về chủ quyền rồi tìm kiếm các chứng cứ ủng hộ ý tưởng rằng các hòn đảo ở ngoài biển “thuộc” về một “quốc gia” trong quá khứ.

Một độc giả trung thành gần đây khuyến khích tôi đọc cuốn Les Archipels de Hoàng-Sa et de Trường-Sa selon les Anciens Ouvrages Vietnamiens d’Histoire et de Géographie của Võ Long Tê. Tác giả đã làm rất tốt việc tập hợp tư liệu từ các nguồn trước thế kỉ XX có nhắc đến quần đảo Pracels (Hoàng Sa) và Spratlys (Trường Sa). Tuy nhiên, các phân tích của ông phần lớn theo cùng một logic với nhiều người ngày nay, tức là, sự tồn tại của các dẫn chiếu về các hòn đảo trong các nguồn tư liệu của Việt Nam chứng tỏ rằng chúng từ lâu đã là một phần của lãnh thổ quốc gia.

Điều tôi thấy thú vị hơn nữa ở cuốn sách này là thông tin mà Võ Long Tê đính kèm về những nỗ lực của người Pháp nhằm chứng minh rằng Paracels và Spratlys là một bộ phận của đế chế Pháp. Cụ thể, tác giả trích các thông cáo mà chính quyền Pháp đưa ra vào thập kỉ 1930s trong đó quy định rõ rang rằng các đảo đó là một phần của Đông Dương thuộc Pháp.

Image

Điều này thôi thúc tôi tìm kiếm thêm thông tin về giai đoạn này. Trong quá trình đó, tôi đã đọc được một bài báo thú vị năm 1933 của Oliver A. Saix trong đó nói về những nỗ lực trong một bộ phận người Pháp lúc bấy giờ nhằm sáp nhập quần đảo Paracels.

Để làm việc này, người Pháp đã làm 2 việc: 1) họ cố gắng để chứng minh rằng không có ai khác có một tuyên bố có giá trị về các đảo đó; 2) họ gửi cho một số người xem xét những nguồn tư liệu của Việt Nam trước thế kỉ XX nhằm tìm kiếm những chứng cứ cho thấy các đảo đó về mặt lịch sử là một phần của đế chế Việt.

Ở phương diện này, những gì người Pháp đã làm chính là những gì nhiều người Việt đang làm. Tuy nhiên thêm vào những hành động đó, người Pháp còn làm nhiều hơn. Thứ nhất, họ ra một thông cáo về yêu sách của họ đối với các đảo (như được trình bày chi tiết trong cuốn sách của Võ Long Tê), và thứ hai, họ gửi người đến lặng lẽ thiết lập sự hiện diện của chính quyền trên các đảo đó.

Image

Tôi nghĩ hai hành động sau này rất quan trọng, khi tôi vừa đọc một bài báo hôm nay của Hong Thao Nguyen có tên “Vietnam’s Position on the Sovereignty over the Paracels & the Spratlys: Its Maritime Claim” (Vị trí của Việt Nam trong vấn đề chủ quyền đối với quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa: yêu sách biển của nó) trong đó tác giả chỉ ra  rằng trong khi xác định chủ quyền của các khu vực tranh chấp, luật quốc tế trong một số trường hợp đã dựa vào cái gọi là “nguyên tắc về tính hiệu lực” cơ bản lập luận rằng một nhà nước có thể tuyên bố chủ quyền đối với những vùng lãnh thổ chưa bị yêu sách (res nullius) và bị từ bỏ (res derelica) thông qua “sự thể hiện hòa bình và liên tục quyền lực nhà nước”.

Trong khi triều Nguyễn thực thi quyền hạn đối với Paracels và Spratlys, với tôi có vẻ như có một thực tế là người Pháp là những người đầu tiên chứng minh “sự thể hiện hòa bình và liên tục quyền lực nhà nước” đối với Paracels.

Hơn nữa, họ làm điều đó vào lúc khái niệm chủ quyền, và luật pháp quốc tế thừa nhận chủ quyền, đã được thiết lập trọn vẹn ở châu Á.

Image

Giờ đây, tôi chắc chắn rằng luật pháp quốc tế còn phức tạp hơn thế, nhưng đối với tôi dường như chiếc chìa khóa đối với việc chứng minh chủ quyền ở khu vực ấy không phải bằng cách cho thấy “ai là người đến đó đầu tiên” và cho rằng chủ quyền là cái gì đó vĩnh viễn, mà thay vào đó là bằng cách chứng minh ai thiết lập chủ quyền đối với các đảo đó thông qua những phương tiện mà luật quốc tế có thể thừa nhận.

Nếu người Pháp là những người đầu tiên rõ rang đã làm điều đó, thì câu hỏi tiếp theo cần xem xét sẽ là: quyền hạn của một đế quốc thuộc địa được chuyển giao sang một nhà nước độc lập như thế nào.

Chủ đề này quá phức tạp đối với đầu óc đơn giản của tôi, vì vậy đã đến lúc tôi phải dừng viết về chủ đề này, nhưng tôi nghĩ rằng chiếc chìa khóa cho chủ đề này là việc nhìn vào nơi lịch sử và luật pháp quốc tế gặp nhau, và trong phạm vi tôi có thể bàn, điều đó xảy ra ở thập kỉ 1930s (nhưng chắc chắn có những người có thể am hiểu chủ đề này nhiều hơn tôi sẽ có những ý kiến khác).

Dù thế nào, việc cố gắng tìm kiếm chủ quyền trước khi có khái niệm chủ quyền chỉ là điều vô nghĩa đối với tôi.

Cho những người quan tâm, tôi đính kèm một bản sao cuốn sách của Võ Long Tê và bài báo của Saix.

Võ Long Tê: Les Archipels

Saix: Saix article

 

Nguồn:   http://leminhkhai.wordpress.com/2014/05/14/where-history-and-sovereignty-intersect/ 

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: