Trần Quốc Vượng và việc không tôn trọng quá khứ

17 Oct

Trần Quốc Vượng và việc không tôn trọng quá khứ
Tác giả: Lê Minh Khải
Người dịch: Hoa Quốc Văn

Tôi đang đọc một bài tiểu luận của ông Trần Quốc Vượng quá cố trong đó ông nói về văn hoá Việt Nam và Trung Hoa.
Trần Quốc Vượng khẳng định ở đầu bài báo rằng văn hoá Việt Nam đã từng khác với văn hoá Trung Hoa từ lúc khởi đầu. Tuy nhiên, sau đó ông chỉ ra rằng có nhiều học giả Việt Nam trong quá khứ đã mê đắm văn hoá Trung Hoa đến mức họ không chú ý đến văn hoá Việt Nam.
Đồng thời, theo Trần Quốc Vượng, có những người khác trong quá khứ đã nhận ra sự khác biệt giữa văn hoá Việt Nam và Trung Hoa này và chống lại những nỗ lực của giới tinh hoa có học thức “muốn cải biến văn hóa Việt Nam theo văn hóa Trung Quốc”.
Một người như thế, cũng theo Trần Quốc Vượng, là vị vua triều Trần, Trần Minh Tông. Trần Quốc Vượng dẫn một đoạn trong Đại Việt sử kí toàn thư (ĐVSKTT) nơi Trần Minh Tông nói rằng “Nước ta có phép tắc nhất định; vả lại Nam Bắc phong tục khác nhau”.
cover
Có những vấn đề với phần dịch đoạn văn trên của Trần Quốc Vượng, vì vậy trước hết chúng ta hãy xem văn bản ấy đã thực sự nói gì. Trần Minh Tông được dẫn lời nói: “Quốc gia có luật lệ của riêng nó. Phương Bắc và phương Nam khác nhau. Nếu ta nghe theo những chiến lược cổ xưa của các ngươi, những kẻ học trò mặt trắng, thì sẽ có hỗn loạn” (國家自有成憲,南北各異,若聼白面書生求舊之計,則亂生矣).
Sách ĐVSKTT đơn thuần chỉ nhắc đến “quốc gia” (國家), không phải là “nước ta”. ĐVSKTT cũng không đề cập đến “phong tục”, mà đơn thuần chỉ nói rằng phương Bắc và phương Nam khác nhau, mà không giải thích khác nhau thế nào.
Vì vậy Trần Quốc Vượng đã chêm thêm thông tin không có trong văn bản vào đoạn văn này. Đồng thời, ông ấy không lí giải ngữ cảnh xuất hiện những lời bình luận của Trần Minh Tông.
Ngữ cảnh đó là có một số học giả-quan lại trong triều đình Trần Minh Tông đệ trình một bản sớ nói rằng: “Người dân lười nhác và không tham gia làm việc. Người già không nằm trong sổ (thuế), Người dân không nộp thuế của họ hoặc [thực hiện nghĩa vụ đóng góp] việc lao động công ích, và [nghĩa vụ] công ích bắt buộc không được thực hiện” (時有士人上疏,謂民多遊手遊足,年老無籍,賦役不供,差役不及).
Trần Minh Tông được cho là đã trả lời cho bài sớ này khi nói rằng: “Nếu mọi việc đúng như thế, thì người ta làm thế nào mà thiết lập một thời đại thái bình nữa. Các ngươi muốn ta bắt phạt họ và chứng kiến sự nhiễu loạn nào đó sẽ được tạo ra ư?” (不如此,則豈足成太平之業。汝欲我責後成何事哉)
Rồi văn bản khẳng định rằng một số học giả muốn cải biến “chế độ”, và phản hồi lại, Trần Minh Tông được cho là đã tuyên bố rằng: “Quốc gia có luật lệ của riêng nó. Phương Bắc và phương Nam khác nhau. Nếu ta nghe theo những chiến lược cổ xưa của các ngươi, những kẻ học trò mặt trắng, thì sẽ có hỗn loạn”.
Những “học trò mặt trắng” đã chỉ ra cho Minh Tông thấy rằng quốc gia là một nhóm hỗn độn. Bất cứ “chế độ” nào ở đấy cũng đang không hoạt động. Người dân – những người cần phải nộp thuế vào phụng sự – đang không làm như vậy.
Tuy nhiên, Trần Minh Tông bảo vệ “chế độ” này. Tại sao ông làm như vậy? Vâng, chúng ta biết rằng nhà Trần, như vô số dòng họ nắm quyền khác trên thế giới lúc bấy giờ, về cơ bản xem quốc gia là chủ quyền của riêng họ hoặc gia đình họ (đó là lí do vì sao Trần Minh Tông không gọi nó là “nước ta” bởi nó là “quốc gia của ÔNG TA).
Cũng ta cũng biết rằng họ Trần lập ra vô số những thái ấp riêng, và rằng họ bắt dân làm nô lệ mà không có đăng kí sổ thuế, và buộc họ làm việc cho những thái ấp đó.
Đây là “thời đại thái bình” mà nhà Trần đã thiết lập. Họ đã thiết lập một “chế độ” nơi mà dòng tộc của họ có thể hưởng lợi từ thực tế rằng những cơ quan của quốc gia không thực sự hoạt động theo cách mà chúng được thiết kế ra.
Những gì mà “những học trò mặt trắng” đang khuyến cáo cần phải làm, tức là phải dỡ bỏ cái hệ thống kí sinh làm lợi cho dòng họ nhà Trần bằng mồ hôi nước mắt của dân chúng này, và cố gắng đặt ra một chế độ hợp lí hơn (chắc chắc là được gợi ý từ việc nghiên cứu những nỗ lực tương tự ở Trung Hoa, chẳng hạn có lẽ từ các cải cách của Vương An Thạch), cái chế độ sẽ tạo ra những điều kiện thuật lợi hơn cho toàn thể dân chúng và cho quốc gia.
Vậy thì có phải những bình luận của Trần Minh Tông thực sự nói về “văn hoá Việt Nam”? Nếu là như thế, thì hẳn nó phải có nghĩa là việc sở hữu một chế độ quản lí không hoạt động, và từ chối thay đổi nó, là một phần trung tâm của nền văn hoá Việt Nam từ thời sơ khởi, và rằng bất kì ai nỗ lực tạo ra một chế độ hợp lí hơn thì đang không đi theo văn hoá Việt Nam mà thay vào đó đã mê đắm Trung Hoa…
Điều đó chẳng có tí nghĩa lí nào, và những gì Trần Quốc Vượng viết trong tiểu luận này cũng chẳng hợp lí chút nào.
foreign
Gần đây tôi có đọc một số bình luận trên Internet mà tôi thích về yêu cầu đối với các nhà sử học phải tôn trọng quá khứ. Quá khứ khác với hiện tại, và chúng ta phải tôn trọng điều đó, nếu không các nhà sử học đơn thuần trở thành các nhà tuyên truyền.
Trong tiểu luận này, Trần Quốc Vượng không tôn trọng quá khứ. Ông dùng một khái niệm hiện đại (“văn hoá” – một khái niệm phương Tây mà người Việt Nam trong giới học hành thời quá khứ không quen thuộc), và rồi dùng khái niệm đó để xem xét quá khứ khiến cho ông có thể thoả mãn nhu cầu chính trị hiện tại (nhu cầu khuyến khích chủ nghĩa dân tộc của người Việt).
Trong quá trình này, ông xuyên tạc quá khứ.
Bình luận của Trần Minh Tông rất thú vị. Tuy nhiên những gì chúng cho chúng ta thấy không liên quan gì với “văn hoá Việt Nam”. Thay vào đó, chúng cho chúng ta thấy những hành động của một vị quân vương ăn bám người cố gắng bảo vệ lợi ích của bản thân, cũng như những hành động của một số người có ý đồ tốt đã cố gắng thách thức vị vua ấy.
Chúng ta có thể thấy những ví dụ về các mối tương tác tương tự từ khắp nơi trên thế giới bao gồm cả… ở “Trung Quốc”.
[Tôi đang cố gắng viết về toàn bộ bài tiểu luận, nhưng tôi đã viết nhiều chỉ để nói về những vấn đề có liên quan đến 2 trang đầu … Đây là bài tiểu luận: VN & TQ]

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: